ŞERİAT, HAKİKAT ve TARİKAT

Bu üç kavramı çok sık kullanırız; üçü de birbirinden ayırt edilmemesi gereken kavramlar olmasına rağmen çoğu zaman onları ayırırız.

Şeriat, hukuktur; Hakikat, ufuktur; Tarikat ise oluktur. Şeriat, kabuktur; Hakikat, özdür; Tarikat ise yoldur.

Tevhîd, Şeriat’ın, Hakikat’in ve Tarikat’ın birlikte bütünlüğüdür.

Bir örnekle açayım. Hâkim/Kadı, mahkemede bir karar verirken ‘kanunun ruhuna’ uygun karar verir ve kararını ‘somut delillere’ dayandırır; doğru karar verme süreci (izlediği yol/tarik-at) ise bu ikisinin (kanunun ruhunun somut/doğru delillerle) uyumuna bağlıdır. Bu şekilde verilmiş bir karar, vereni (hakimi) de tarafları (davalı ve davacıyı) da “memnun” eder, tüm tarafların içine siner. Eğer verilen karar/hüküm, sadece kanuna uygun olsa, işlenen suçun özelliklerine ve somut delillere bakılmasa; ya da taraflardan biri güçlü delillerle kendini savunamasa, karar zahiren âdil olsa bile bâtınen âdil olmaz. (Burada zâhir, delile; bâtın, kanunun ruhuna karşılık gelir.) Bu açıdan İslam, kişilerde Zâhir ve Bâtın uyumuna bakar; salt zâhirîlik de salt bâtınîlik de doğru bir tutum (yol/tarikat) değildir. Bir işin/davranışın (kararın/hükmün; bu hüküm kişisel de, iman da olabilir!) kişinin içine sinmesi için görünen/dış faktörlerle (davranışlar, ameller, eylemlerle), görünmeyen/iç faktörlerin (kanaat, karar, iman, itmi’nanın) uyumu şarttır; aksi hâlde, iki yönlü nifak/münafıklık (içi başka, dışı başkalık) durumu ortaya çıkar.

Tarikat, bu iki yanın uyumlu birlikteliği; Şeriat’la Hakikat’in Tevhid’de birleştiği yoldur ama biz Tarikat’ı sûfîlik; Şeriat’ı Fıkıh; Hakikat’ı Kelâm şeklinde ayırmışız ve dini “paramparça”! etmişiz; her bir grup da elindeki ile övünür ve yetinir hâle gelmiş!. Aklıma Rum 32 geldi; bu âyeti vererek yazıyı sonlandırayım.

“Dinlerini parçalara bölen, gruplara ayrılan ve her grubun kendi yanındakiyle böbürlendiği kimselerden olmayın.”

مِنَ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ