Â'RABÎ'DE VARLIK

A’rabî, varlığı dört mertebeye ayırır.

1) Mutlak Hayal

a) Uluhiyet

b) Âmâ

c) Küllî Hakikatlerin Hakikati

d) İlk Akıl ya da Kalem

2) Mâkuller ya da Emir Âlemi

a) Levh-i Mahfuz

b) Küllî Nefs

c) Tabiat

d) Heba

3) Kendinde Halk Âlemi 

a) Arş

b) Kürsî 

c) Atlas Feleği

d) Sabit Yıldızlar Feleği

4) Yedi kat Semâ

a) Dünya

b) İnsan 

İnsan, tüm âlemleri kendinde toplayan küçük âlemdir; onun duyusal dünyası 4. mertebeye; 1, 2 ve 3. mertebeler de insanın zihinsel (aklî), sezgisel ve hayalî dünyasına aittir ve itibârîdir.

Sadece 4. düzeyin dünyasında kalan, üst düzeylere sıçrayamayan insan, insaniyetini donuklaştırmış, ufkunu daraltmıştır.

İslâm dünyasının son dönem en önemli ahlâk filozofu Fas’lı Tâhâ Abdurrahman ‘Dinin Ruhu’ kitabında bu düzeylerdeki gidiş-gelişi, Teşhîd ve Tağyîb (Şehâdetten Gaybe, Gaybten Şehâdete) kavramları ile açıklar.

Düşünsenize!, aşağıdan yukarıya olan bu yolculuğun ufku ne kadar da sonsuz; yalnız bu yolculuğu dünyayı ihmâl ederek “fantastik bir maceraya” dönüştürmemek gerekiyor. Efendimiz bu yolculuğun en son sınırına ulaşmış (=Mi’rac), oradan buraya dönmüştür. Bu yolculuğun uzuun zaman alan bir yolculuk olmadığı söyleniyor; belli bir zaman sonra, bu yolculukta zaman ortadan kalkıyor; iş, bir şimşek çakmasına benzer deniyor.

Ufku dar olan, buraya çakılıp kalan için bu yolculuk fantastik görülebilir ama hayata böyle bakmayınca da insana yaşadığı dünya dar gelir, dar geliyor.

(Not : A’rabî’nin Vahdet-i Vücud Nazariyesine çok şüpheli ve temkinli yaklaşmama rağmen, okuduğum ve faydalandığım çok önemli bir sûfî filozof olduğunu söyleyeyim. Peygamberler dışında hangimiz sütten çıkmış ak kaşığız?!.)

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

İMAN - AMEL İLİŞKİSİ

Vita Activa - Vita Contemplativa. Amel-Eylem Yaşamı - Düşünce Yaşamı. Pratik Yaşam - Teorik Yaşam. Esasında bu iki yaşam (= iman ile amel), birbirinden ayrıl/a/maz. Bu, ruh ile beden gibidir. İman, ameli; amel, imanı tamamlar. İman, amelin özü/çekirdeği; amel, imanın meyvesidir. Öz (= iman), “çürük” olursa; meyve (= amel) “bozuk” olur. Meyvenin tadı (= lezzeti), özden, özün gücünden (= imandan) gelir. Ruhu, bedenden (= bedeni, ruhtan) ayırırsak, “ölüm” gerçekleşir. Bedenin her eylemi, ruhun emri/eseridir. Ruhta, akıl (= düşünce), arzu/istek ve irade yüklüdür. Elma/nın özü (= çekirdeği), elma olmayı ister. Düşünce (= fikir) adamı ve eylem (= aksiyon) adamı kategorileri, insandaki iman (= düşünce) ile ameli (= eylemi) birbirinden ayırmanın = insanı ikiye bölmenin sonucudur. Bu, düşünce (= fikir) adamında eylemi; eylem (= aksiyon) adamında düşünceyi yok var saymaktır. Bu, bu çağın “uzmanlık hastalığının” bir ürünüdür. Eylem, eylem için yapılmaz; eylemin (= amelin) bir amacı/ereği olmalıdı...
Devamı

MÂÛN NE DİYOR?!.

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara; ki onlar namazlarından gâfildirler.” (107/4-5.) Sûrede eleştirilen, namazın kendisi değil, namaz ile hayat arasındaki kopukluktur. Namazda : “Yalnız Sana kulluk ederim” (= iyyâke na‘budu); namazdan sonra : Allah’a isyan eden otoritelere, arzulara, korkulara itaat; namazı ve dini şekilsel olarak doğru, ama istikâmet ve öz/ruh olarak yalanlamış olmaktır. Bu okuma, Mâûn sûresinin ahlâkî ve toplumsal bağlamıyla birebir örtüşür. Yetimi itip kakma, Yoksulu gözetmeme, Gösteriş, Bu, din/ibadet ile hayat arasındaki yarılmadır. Namazlarından gâfildirler, ne demek?!. Bu ifade klasik olarak üç şekilde okunur : Namazın vakitlerini umursamıyorlar. Namazın ruhunu/şuurunu kaybetmişler. Namazın gereğini, gerektiği gibi hayata taşımıyorlar. Namaz kılanların çoğu, 1. maddeye duyarlı ama 2. ve 3. maddeyi ıskalıyor. = Namazda : Yâ Rabbî yalnız Sana kulluk (= itaat) ederim diyor, namaz bitince (normal hayatta) Allah’a isyan edenlere itaat ediyor. Namaz, itaatin merkezini i...
Devamı

KİP

Kip : Fiillerin zamana göre kullanımı. Felsefede kip, değişkenlik durumu. Vardı. Varmış. Var. Var olacak... gibi. Geçmiş. Şimdiki ve Gelecek zaman. Mış, masal formu. Bir varmış, bir yokmuş gibi. Bir zamanlar bir kral varmış; Kârun gibi bir zengin; Sokrat gibi bir âlim varmış...  Şimdi nerelerdelermiş?!. Onların da, bizim gibi, bir zamanlar bir “şimdileri” vardı. Biz de, gün gelecek “masal”! olacağız; bize de birileri “varmış” diyecek... zaman hepimizi tarih sahnesine çekecek. Sonra ne olacak?!. Kimilerine göre bişey olmayacak; kimilerine göre de herkes tekrar dirilecek ve yaptıklarından tek tek hesaba çekilecek. ... Şimdi bu hayat bize bir masal gibi = mış gibi (= oyun-oynaşmış gibi) geliyor; hayatı ciddiye almıyoruz, onu bir fırsat olarak değerlendirmiyoruz; 'ölüm, sonumuz olacak, bu hayatın keyfini çıkaralım', diyoruz.  Hayatı masal gibi görsek de, her masal mutlu sonla bitmiyor. Esasında hiçbir masal bitmiyor; çünkü zaman durmuyor, geçmişten geleceğe sürekli akıyor. Dün var...
Devamı