Kayıtlar

ZEKERİYYÂ’NIN DERDİ

ZEKERİYYÂ’NIN DERDİ Dinin Kalıbının Diri, Özünün Ölü Olduğu Bir Toplumda İnsan Yetiştirmek 1. DİNİN VARLIĞI, ÖZÜNÜN YAŞADIĞI ANLAMINA GELMEZ Bir toplumda dînî kurumların bulunması, ibâdetlerin sürdürülmesi, din adamlarının saygınlık görmesi ve kutsal mekânların işlevini devam ettirmesi, o toplumda dinin özünün yaşandığını göstermez. Din, zamanla kendi özünden uzaklaşarak bir toplumsal organizasyona, ekonomik güce, siyasî nüfuza ve temsil biçimlerine dönüşebilir. Böylece dinin kalıbı korunurken özü aşınabilir. Kurumlar yaşar, unvanlar yaşar, merasimler yaşar; fakat bütün bunlara anlam kazandıran ahlâkî içerik zayıflar. Ben buna sulandırılmış din diyorum. Bu dinin kalıbı diri, özü ölüdür. Onunla güzel gösteriler yapılabilir, dînî tiyatrolar oynanabilir. İnsanlar dindar görünebilir, din adına konuşabilir, hatta dînî otoriteyi temsil edebilirler. Fakat bütün bunlar, Kitâb’ın öngördüğü insanın yetiştiğini göstermez. Üstelik burada çatışma din ile dinsizlik arasında değildir. Dine karşı din...

İNSANIN YETİŞ(TİRİL)MESİ

İNSANIN YETİŞ(TİRİL)MESİ : RAB, TERBİYE, FITRAT VE İRADE Yahyâ Örneğinde İlâhî İhsan, İnsanî Vesile ve Ahlâkî Sorumluluk 1. Asıl Rab ve Kul- lanılan Rab : Terbiyenin İki Boyutu Meryem sûresinin 12 ve 13. âyetlerinde Yahyâ'nın yetişmesini anlamak için önce Rab kavramı üzerinde durmalıyız. Yahyâ’nın asıl Rabbi Allah’tır. Onu yaratan, ona insanî imkânları veren, ihtiyaçlarını karşılayan, gelişimini mümkün kılan ve yolunu gösteren O’dur. Bu anlamda Rab, insanın gerçek ve mutlak Rabbidir. Ancak Allah, insanı yetiştirirken insanî vesileler de kullanır. Yahyâ’nın hayatında bu vesile babası Zekeriyyâ’dır. Burada Rab kavramının terbiye boyutuyla karşılaşıyoruz. Çünkü Rab yalnızca yaratan ve sahip olan değil, aynı zamanda yetiştiren, geliştiren, gözeten ve olgunlaştırandır. Bu durumda iki ayrı düzlem ortaya çıkar : Asıl Rab : Allah. Kul-lanılan rab : Allah’ın, insanın yetişmesinde vesile kıldığı insanî terbiyeci; Yahyâ örneğinde Zekeriyyâ. Buradaki kul-lanılan Rab, Allah’ın Rab oluşuna orta...

ÖMÜR

ÖMÜR/HAYAT, SALÂT, DEĞER, İVME VE HULD 1. HAYAT, YAŞANAN YILLARDAN MI İBARETTİR?! Zekeriyyâ'nın oğlu Yahyâ’nın kaç yıl yaşadığını bilmiyoruz. Kur'an Onun ölüm yaşını bildirmiyor. Geleneksel kaynaklarda çeşitli yaşlar ve ölüm hikâyeleri aktarılmış olsa da bunları kesin bilgi olarak kabul edemeyiz. Brada bizi ilgilendiren asıl soru Yahyâ'nın kaç yıl yaşadığı değil, Onun adının bize ne düşündürdüğüdür. Meryem sûresinin 7. âyetinde Zekeriyyâ’ya şöyle müjdelenir : إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلَامٍ اسْمُهُ يَحْيَىٰ لَمْ نَجْعَل لَهُ مِن قَبْلُ سَمِيًّا “Biz Sana adı Yahyâ olan bir oğul müjdeliyoruz. Daha önce Ona bir adaş vermedik.” Buradaki semiyy kelimesinin adaş anlamı yanında benzerlik ve denk olma anlamında yorumları da vardır. Dolayısıyla ayetin yalnızca bu ismin daha önce kullanılmamış olduğunu söylediğini kesinleştirmemeliyiz. Ancak Yahyâ isminin özel olarak vurgulandığı açıktır. Bizim hareket noktamız şu : Yahyâ, yalnızca adı hayatı çağrıştıran bir Peygamber değil; özel isim ...

FİL SÛRESİ

FİL SÛRESİ : DİYAKRONİK OKUMA, ANAKRONİK SAPMA VE SENKRONİK ANLAMLANDIRMA Tarihsel Olaydan Çağdaş Hakikate : Fil Sûresi ve Kureyş Sûresinin Birlikte Okunması Bir vahiy metnini anlamak, onunla kurduğumuz zaman ilişkisinin sıhhatine bağlıdır. Metni geçmişin tozlu raflarında dondurup bugüne söz söylemez hâle getirmek de, tarihsel köklerinden koparıp ona kendi zihnimizdeki modern anlamları zorla giydirmek de doğru değildir. Kur'an’ın hitabını anlamak için önce onun indiği tarihsel zemine gitmek, ardından geçmişle bugünü birbirine karıştırma tehlikesinden korunmak ve nihayet tarihsel olayın taşıdığı hakikati bugünün hayatında yeniden anlamlandırmak gerekir. Fil sûresi bu açıdan son derece öğretici bir örnektir. Çünkü sûre, yalnızca geçmişte yaşanmış olağanüstü bir askerî yenilgiyi anlatmaz; insanın güç algısını, iktidar iddiasını, ilâhî kudreti ve kulluk sorumluluğunu yeniden düşünmeye çağırır. Bu okumayı üç aşamada ele alacağız : Diyakronik okuma, anakronik sapma ve senkronik anlamland...

YUNUS (A.S.)

YUNUS : BİR PEYGAMBERİN TECRÜBESİNDEN İNSANIN KENDİ HİKÂYESİNE İlim, Sabır, Hüküm ve Teselli Geniş Alandan Dar Alana : Balığın Karnında Bile Olsak... Yunus’un kıssasını yalnızca bir Peygamberin başından geçen olağanüstü olaylar dizisi olarak okumak, bize sunduğu imkânı daraltmak veya ıskalamak olur. Bu kıssa, aynı zamanda insanın kendi sınırlarıyla, bilgisiyle, öfkesiyle, sabrıyla, hatasıyla ve Rabbiyle ilişkisiyle yüzleşmesinin hikâyesidir. Yunus, bir Peygamberdir. Kendisine görev verilmiş, kavmine/Ninova’ya gönderilmiş, tebliğde bulunmuştur. Fakat kavminin tutumu karşısında öfkelenmiş ve kavminden ayrılmıştır. Ardından gemi, kura, deniz ve balık aşamalarından geçerek hiç beklemediği bir darlığın içine düşmüştür. Burada kendimize şu soruyu sormalıyız : Bir Peygamberin böyle bir tecrübe yaşaması bize ne anlatıyor?!. Belki de ilk anlatması gereken şey şudur : Peygamber bile olsak, insanız. Bilgimiz sınırlıdır. Her şeyi kuşatamayız. Duygularımız, tepkilerimiz ve dayanıklılık sınırlarımız...

GEVŞEKLİK

GEVŞEKLİK : KİTÂB’I ELDE TUTMAK MI, HAYATA TAŞIMAK MI?! Sımsıkı Sarılmak, Bir Şeyi Bırakmamak Değil; Onunla Bütünleşmektir. İnsan bazen elindekini kaybettiğini fark etmez. Çünkü elinde tuttuğu şey hâlâ oradadır. Ona bakar, dokunur, över, korur; hatta başkalarına da gösterir. Fakat bir gün dönüp hayatına baktığında, elinde tuttuğu şeyin hayatına pek az dokunduğunu görür. İşte o zaman anlar ki bir şeyi elinde bulundurmak, ona sımsıkı sarılmak değildir. Gevşeklik, her zaman açık bir terk ediş biçiminde ortaya çıkmaz. Bazen terk etmeden uzaklaşmak, bırakmadan kopmak, sahip olduğunu sanırken sahip olduğunun gereğini yerine getirmemektir. İnsan bir değeri dilinde taşıyabilir ama hayatında taşıyamayabilir. Onu yüceltebilir ama onunla yükselmeyebilir. Hatta onun adına büyük işler yaparken, onun kendisinden istediği küçük bir davranışı bile ihmal edebilir. Kur'an’ın kullandığı kuvvetli bir ifade var : يَا يَحْيَىٰ خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ = “Ey Yahyâ! Kitâb’ı kuvvetle al/tut!.” ( 19/12) B...

TÛR’DAKİ SAHNE

TÛR’DAKİ SAHNE Hüdâ Arayışından İlâhî Hitâba, Yakînden Sorumluluğa 1. Medyen’den Tûr’a : Coğrafî Yolculuğun Ötesinde Bir Hayat Arayışı Zamanın sükûta durduğu, mekânın kendi sınırlarını aşan bir anlam kazandığı, gecenin karanlığında hem bir sonun hem de yeni bir başlangıcın gizlendiği o mukaddes eşik… Medyen’in çöl yollarını, kumun ve rüzgârın dilini on yıldır tanıyan Mûsâ, ailesiyle birlikte yolculuk hâlindeydi. Önünde Mısır’a uzanan bir güzergâh, arkasında Medyen’de geçen bir ömür, omuzlarında ailesinin sorumluluğu, zihninde ise henüz cevaplanmamış sorular vardı. Ancak bu yolculuğu yalnızca Medyen’den Mısır’a giden bir yolculuk olarak okumak, karşılaşmanın anlamını daraltmak olur. Çünkü Mûsâ’nın arayışı, bir coğrafyada yönünü bulmaktan ibaret değildi. O, hayatının yönünü, istikâmetini ve rehberini arıyordu. Başka bir ifadeyle, onun aradığı yalnızca bir yol değil, HÜDÂ idi. Tam bu sırada, gecenin karanlığında bir ateş gördü. Ailesine, orada bir ateş fark ettiğini, oradan kendilerine bi...

YAKIN/LIK = YAKÎN

YAKIN/LIK = YAKÎN : GAFLET, ZİKİR, HUZUR PERSPEKTİFİ Rabbin Değişmeyen Yakınlığı ve İnsanın Değişen İdraki 1. YAKINLIK : Dört Farklı Yakınlık Biçimi Yakınlık dediğimizde birbirinden farklı dört tür veya yakınlık biçiminden söz edebiliriz. Birincisi : Coğrafî Yakınlık. Bu yakınlık mesafeyle ölçülür. İki yer veya varlık arasındaki fiziksel uzaklığın azlığı ya da çokluğu, coğrafî yakınlığı belirler. İkincisi : Biyolojik Yakınlık. Akrabalık, kan bağı ve ortak biyolojik kökene dayanır. Anne, baba, evlat, kardeş ve diğer akrabalarımız biyolojik yakınlarımızdır. İlk iki yakınlık maddîdir. Birincisi mekâna, ikincisi biyolojik kökene dayanır. Üçüncüsü : Düşünsel veya Fikrî Yakınlık. İnsanlar arasında herhangi bir coğrafî veya biyolojik bağ bulunmadığı hâlde düşünceleri, değerleri, ilkeleri, amaçları ve hakikat anlayışları bakımından yakınlık kurulabilir. Bu yakınlık soyuttur. Aynı düşünceyi paylaşmak, aynı hakikatin peşinde olmak ve aynı değerleri savunmak insanları birbirine yaklaştırır. Dördü...