Kayıtlar

HAYAT ATI VEYA HAYAT VE AT

HAYAT ATI VEYA HAYAT VE AT Hayat, bir at. İnsan ona, sonradan “hayat” adını verir. Oysa çoktan binmiştir. Çocukken, elindeki değnek bir attır. Koşar. Düşer. Yeniden biner. Hayal, ilk eyeridir. Sonra at büyür. Tahtadan olan, etten olana; etten olan, demirden olana dönüşür. At, artık oyuncak değildir. Araba olur. Motor olur. Makam olur. Takvim olur. İnsan yürüdüğünü sanır. Oysa yetiştirilmektedir. Bir yere vardığını sanır. Oysa taşınmaktadır. Hayat atı onu, sabahlarından akşamlarına, gençliğinden yorgunluğuna, arzularından pişmanlıklarına taşır. Bazen şahlanır, öfke; bazen ürker, korku; bazen dizgin kopar, tutku; bazen el değiştirir, iktidar olur. İnsan çoğu zaman atı sürdüğünü sanır. Oysa bazı geceler soru çatlar : Ben nereye gidiyorum?!. İşte o ân, ilk gerçek biniştir. Çünkü insan, yolcu olduğunu geç öğrenir. Dünyaya geldiğini de dünyadan götürüleceğini de geç anlar. Başlangıçta kucağa alınmıştır. Sonunda omuzlara alınacaktır. Arada geçen şeye ömür denir. Bazı atlar vardır, insanı aşağ...
Yorum Gönder
Devamı

ADL-İ İLÂHÎ = İLÂHÎ ADÂLET

Adl-i İlâhî, İmkân ve Hesap “İlâhî adâlet” meselesi, çoğu zaman insanlar arasındaki farklılıklar üzerinden sorgulanır : • Kimi zengin, kimi fakir; • Kimi sağlıklı, kimi hasta; • Kimi güçlü, kimi zayıf; • Kimi erkek, kimi kadın; • Kimi güvenli bir toplumda, kimi savaşın içinde doğar. İlk bakışta bu farklılıklar “eşitsizlik” ve hatta “adâletsizlik” gibi görünebilir. Özellikle dünya hayatı tek ve kapalı gerçeklik olarak okunursa, soru daha da büyür. Neden herkes aynı şartlarda yaratılmadı?!. Burada temel mesele, “eşitlik” ile “adâlet” arasındaki farkı doğru kurabilmektir. İlâhî adâlet, herkese aynı şeyi vermek değildir. Çünkü insanlar ontolojik olarak zaten aynı yaratılmamıştır. Kabiliyetler, yükler, imkânlar, psikolojik yapı, çevre ve tarihsel şartlar farklıdır. Bu yüzden İlâhî muhasebe : • İnsanları birbirleriyle kıyaslayarak değil, • Her insanı kendi imkânı, yükü ve niyeti içinde değerlendirerek işler. Kur’an’daki temel ilke budur : لَا يُكَلِّفُ اللّٰهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا Yani s...
Yorum Gönder
Devamı

KUR’AN’DA GÖZYAŞI

Kur’an’da Gözyaşı Sadece iki âyet vereceğim. Kur’an’da 7 yerde ağlama fiili geçer. (9/82. 12/16. 17/19. 19/58. 44/24. 53/43. 53/60.) “Ağlanacak halimize gülüyorsunuz!.” (53/60.) “Onlar ağlayarak çeneleri üzerine kapanırlar; bu onların huşûunu artırır.” (17/109.) Bu iki âyet, insanın hakikat karşısındaki iki farklı varoluş hâlini gösteriyor. Biri örtme ve kaçış, diğeri ise temas ve çözülme hâli. Necm 60’taki gülmek neyi temsil ediyor?!. Buradaki “gülmek” normal neşe değildir. Bu : • Ciddiye almama, • Hakikati hafife alma, • Savunma mekanizması, • Yüzeysellik, • Kaçış, • Kibir, • İçsel uyuşma anlamına gelir. Çünkü âyetin bağlamda : • ölüm, • hesap, • vahiy, • uyarı var. Normalde bunlar insanı sarsmalıdır. Ama âyet diyor ki : Siz sarsılmanız gerekirken eğleniyorsunuz. Yani burada gülmek, hakikate karşı kapanmanın işareti. Bu modern dünyada çok görünür bir hâl : • Her şeyi mizaha çevirme, • Hiçbir şeyi ciddi almama, • İronik bilinç, • Sürekli eğlence, • Sürekli dikkat dağıtma. İnsan bazen...
Yorum Gönder
Devamı

GÖZYAŞI

Gözyaşı Gözyaşı sadece biyolojik bir sıvı değildir; ontolojinin, psikolojinin ve bedenin kesiştiği bir “taşma hâli”dir. İnsan bazen düşünerek değil, ağlayarak hakikate yaklaşır. Çünkü insan ağlayarak, çoğu zaman B’nin (= benlik/yorum/psikoloji) taşıyamadığı yükünü gözyaşı ile bedeninden döker. 1. Biyolojik düzey : Gözyaşı neden var?!. İnsanın üç temel gözyaşı tipi vardır : Bazal gözyaşı : Gözü nemli ve canlı tutar. Refleks gözyaşı : Soğan kesince, dumanda, acıda oluşur. Duygusal gözyaşı : İnsanî olan budur. İlginç olan şu : Duygusal göz yaşının kimyasal içeriği, diğerlerinden farklıdır. Stres hormonları ve bazı nöro-kimyasal maddeler içerir. Yani beden gerçekten bir “yük boşaltımı” yapıyor olabilir. Ağlamak, sadece ruhsal değil, nörolojik, hormonal, bedensel bir düzenleme mekanizmasıdır. İnsan bazen konuşarak değil, ağlayarak dengelenir. 2. Psikolojik düzey : Ağlama neyin işaretidir?!. Ağlama çoğu zaman şu durumlarda ortaya çıkar : • Taşıyamama, • Kayıp, • Çaresizlik, • Aşırı sevinç,...
Yorum Gönder
Devamı

İSTİÂZE - İSTİÂNE - KADER

İstiâze - İstiâne - Kader - İman - İslâm - Sekîne : A-B Ontolojik Bağ Modeli İnsanın sıkıntı anındaki tecrübesi çoğu zaman şu yanlış sezgiyle başlar : “Sığındım, yardım istedim ama hiçbir şey değişmedi.” Bu sezgi, kaderin bir olay üretim sistemi olarak okunmasından doğar. Oysa Kur’anî çerçevede mesele olayların değişmesi değil, varlık düzeyi (A) ile bilinç düzeyi (B) arasındaki zorunlu ilişkinin doğru anlaşılmasıdır. Bu metin, psikolojiyi ontolojiye indirgemez; bilinci (B) ontolojik düzenin (A) içinde konumlandırır. 1) A : Kader-Ölçülü Varlık Düzeni Hadîd 57/22-23 ve Âl-i İmrân 3/154 birlikte okunduğunda kader şunu ifade eder : • Olaylar rastlantısızdır. • Her şey ölçülü bir ilahî düzen (kadr/kader) içindedir. • Mekân, tedbir veya kaçış bu ölçüyü iptal etmez. Ancak kader sadece olay dizisi değildir. Kader, varlığın ölçülü akışıdır. (= A.) Bu akışın içinde hem olaylar hem de bilinç durumları yer alır. 2) B : Bilinç-A’nın İçinde Zorunlu Olarak Ortaya Çıkan Konumlanma B (= bilinç, yorum, ...
Yorum Gönder
Devamı

İSTİÂZE = EÛZÜ : SIĞINMA VE MERKEZ BİLİNCİ

İSTİÂZE = EÛZÜ : SIĞINMA VE MERKEZ BİLİNCİ İstiâze, insanın korktuğu bir şeyden kaçışı değil; varlığın dağılma ihtimaline karşı merkezini yeniden bulmasıdır. Bu yüzden yalnızca bir söz değil, bir yönelimdir. İnsan hem içeriden hem dışarıdan etkilenebilir bir varlıktır. Düşünceler, arzular, korkular, insanlar ve ideolojiler insanın alanına girer. Ancak hiçbir dış etki, içeride karşılık bulmadan kalıcı hâle gelmez. Bu yüzden mesele yalnızca dış tehditler değil, insanın iç düzenidir. 1. Kopuş ve Merkez Kaybı Kopuş, insanın hakikatten uzaklaşmasıdır. Bu uzaklaşma bazen açık bir sapma, bazen de sessiz bir dağılma şeklinde gerçekleşir. Dikkat parçalanır, niyet bölünür, ölçü kayar. İstiâze, bu dağılmayı geri toplama hareketidir. İnsan şunu fark eder : Ben kendi başıma sabit kalamam. Bu bir zayıflık değil, varlık yapısının fark edilmesidir. 2. İç Yanılsama : Benin Benliğe Sığınması İnsanın en kritik yanılsamalarından biri, kendi iç benliğini mutlak referans hâline getirmesidir. Bu durumda kişi...
Yorum Gönder
Devamı

İLM-İ HÂL

İLM-İ HÂL Bilginin Hâle Dönüşmesi ve Ontolojik Kopuş Bugün “ilmihâl” denince çoğu insanın aklına abdest, namaz, oruç ve helâl-haram gibi fıkhî bilgileri gelir. Bunlar önemlidir; ancak “ilm-i hâl” kavramının kökü bundan daha derindir. İlm-i hâl, yalnızca din hakkında bilgi değil, bilginin insanın varlığında hâle dönüşmesidir. Yani : • Bilginin karaktere, • İmanın varoluşa, • Hakikatin yaşayışa, • İdrakin davranışa sirâyet etmesidir. Bilgi ve Hâl Arasındaki Kopuş Modern çağın temel problemlerinden biri, bilgi ile varlık arasındaki bağın zayıflamasıdır. İnsan : • Adâleti bilir ama adâletsiz olabilir, • Merhameti savunur ama sert yaşayabilir, • Tevazudan söz eder ama kibir üretebilir, • Hakikati konuşur ama hakikatsiz yaşayabilir. Bu durumda söz çoğalır, hâl zayıflar. Bu kopuş, Kur’an’ın şu uyarısını akla düşürür : “Yapmayacağınız şeyi niçin söylüyorsunuz?” (Saff, 2.) Çünkü hakikat yalnızca ifade edilen değil, insanın üzerinde görünen şeydir. İlim – Amel – Hâl İlişkisi Klasik hikmet çizgis...
Yorum Gönder
Devamı

YÜZLER VE MASKELER

Yüzler ve Maskeler Giriş : İnsan Bir Yüz İnşa Eder İnsan sadece yaşayan bir varlık değildir; aynı zamanda bir “yüz” inşa eden varlıktır. Bu yüz, biyolojik çehreden ibaret değildir. İnsan : • Seçimleriyle, • Niyetleriyle, • Sevgileriyle, • Korkularıyla, • Yönelişleriyle, • Kulluklarıyla kendi ontolojik sîmasını oluşturur. Dünya hayatı ise büyük ölçüde maskeler alanıdır. İnsan burada : • Rol oynayabilir, • Kendisini saklayabilir, • Hakikati örtebilir, • Görünüş üretebilir, • Ahlâk performansı sergileyebilir, • Dindarlığı kimliğe dönüştürebilir, hatta kendisini bile kandırabilir. Bu yüzden Kur’an’ın en sarsıcı ifadelerinden biri şudur : “Yevme tüble’s-serâir. = Sırların açığa çıkarıldığı gün.” (Târık, 9.) Bu âyet, sadece gizli bilgilerin ifşâsını anlatmaz. İnsan varlığının hakîkî yüzünün açığa çıkmasını da anlatır. 1. Serâir : İçte Saklanan Hakikat “Serâir”, insanın iç dünyasında sakladığı hakikatlerdir : • Niyet, • Yöneliş, • Gizli kibir, • Riya, • Sevgi, • Korku, • Hased, • İman, • İnkâ...
Yorum Gönder
Devamı

TATMA

Tatma Azıcık yemek, tadına bakmak. İlk tadım, cennetteki yasak ağaçla mı?!. (7/22.) Sonra dünyaya düştük. Bir sürü şeyin (yemeğin-içeceğin, acının-tatlının) tadına baktık. Dünyadan giderken ölümün tadına bakacağız. (3/185. 21/35. 29/57.) Sonra da azabın. (7/39. 8/14. 8/35. 8/50. 9/35...) Çünkü bazılarımız rahmeti tadınca şımarıyor. (10/21. 11/9. 11/10. 30/33.) Bu dünya, tadımlık bir dünya mı?!. Tatma, geçici bi şey mi, kalıcı bi şey mi?!. ... Tatma (ذوق ) zevk- zékâ Kur’an’da çok derin bir kelime. Sadece biyolojik bir “lezzet alma” değil; bir hâlin insanda doğrudan yaşanması, deneyimlenmesi, içe işlemesi demek. Yani bilgi olmaktan çıkıp varlık hâline dönüşmesi. Yasak ağacın “tadılması”, ilk sınır ihlâli. Dünyada nimetlerin, acıların, arzuların tadılması. Ölümün tadılması : “Her nefis ölümü tadacaktır, tadıcıdır.” Burada ölüm bile “kalıcı ikâmet” değil, bir geçiş tecrübesi olarak sunuluyor. Sonra azabın “tadılması”. Rahmetin tadılması. Hatta iman da “tadılır” : “İmanın tadı/hazzı”!. B...
Yorum Gönder
Devamı

BİTİK ADAM ve A-B MODELİ

BİTİK ADAM ve A-B MODELİ Modern İnsanın Krizi : Teşhis mi, Tedavi mi?!. Bitik Adam modern insanın iç çöküşünü anlatan en sarsıcı metinlerden biridir. Kitabı önemli yapan şey, yalnız psikolojik yoğunluğu değildir; modern bilincin ontolojik yarasını sezmiş olmasıdır. Giovanni Papini’nin “Bitik Adamı”, başarısız bir insan değildir sadece; O, yorulmuş bilinçtir, kendini taşıyamayan benliktir, merkez olmayı deneyip çöken iradedir, hakikatten kopmuş epistemolojidir. Bu yüzden kitap yalnız bir bireyin hikâyesi değil; modern çağın metafizik portresidir. Fakat eserin önemli bir eksikliği vardır : Teşhis vardır; tedavi yoktur veya belirsizdir. İşte burada, bizim A-B modelimiz önemli bir açıklama ve imkân sunuyor. 1. A ve B Nedir?!. Bu modeli kabaca şöyle düşünebiliriz : A : • Hakikat alanı. • Ontolojik merkez. • Varlığın kaynağı. • Anlamın taşıyıcısı. • İlke, ölçü, mizan. Din dilinde: • Hak, • Ulûhiyet, • Rubûbiyet, • Tevhîd, • Emr, • Kün hakikati, • Kitab’ın referans alanı. B : • İnsanın algıs...
Yorum Gönder
Devamı

ÂHİRET HÂLLERİ

ÂHİRET HÂLLERİ (Ölüm, Yüzleşme, Uyum ve Süreklilik) Âhiret, çoğu zaman yalnızca “ölümden sonra gidilecek yer” gibi düşünülür. Oysa Kur’an’ın dili dikkatle okunduğunda, âhiretin sadece mekânsal bir “öte dünya” değil; insanın dünya içinde kurduğu yönelişlerin açığa çıktığı bir hakikat alanı olduğu görülür. Bu nedenle âhiret, yeni bir benliğin üretildiği değil, mevcut benliğin örtüsüz hâle geldiği alandır. İnsan dünya hayatında yalnızca yaşamaz; aynı zamanda kendisini inşâ eder. Her seçim, her yöneliş, her “kesb”, insanın iç yapısında iz bırakır. Bu izler birikerek bir yön oluşturur. Kur’an’ın “küllü nefsin bimâ kesebet rehîne” ifadesi tam da bunu anlatır : İnsan, kendi kazandıklarıyla bağlı hâle gelir. Bu bağ dışarıdan vurulan bir zincir değil, içeriden oluşan bir yön sabitlenmesidir. Bu yüzden dünya, yön üretim alanıdır. Akıl burada çalışır, irade burada seçim üretir, insan burada kendisini hangi hakikate açacağını belirler. Ölümle birlikte ise bu üretim alanı kapanır. Artık yeni bir yö...
Yorum Gönder
Devamı

ÖLÜM GERÇEĞİ

ÖLÜM (Tadılan Geçiş, Yüzleşme ve Ontolojik Açılma Modeli) 1. Ölüm : Yokluk değil, “Mevt” Tecrübesi Kur’an ölümü yokluk olarak değil, tadılan bir hâl olarak kurar : “Küllü nefsin zâikatü’l mevt.” (3/185.) Bu ifade üç şeyi aynı anda açar : • Ölüm bir ontolojik olaydır. (= Mevt) • Ölüm bir fenomenolojik tecrübedir. (= Tatma) • Ölüm bir karşılaşmadır. (= Ligâ) Buradan şu temel ayrım doğar : • Mevt, ölümün geçiş hâli. • Meyyit, bu geçişin sonucunda oluşan durum. Ölüm bu anlamda yokluk değil; varlığın kip/mod değiştirmesidir. 2. Ontolojik Model : A-B yapısı Bu çerçevede sistem şöyle kurulur : • A = Hakikat / Varlığın Aslı / İlâhî Kaynak. • B = İnsan bilinci / benlik / yorum sistemi. • Nûr = A’nın görünürlük ve açıklık hâli. • Zulümat = B’nin A’dan kopukluk hâli. B, dünya hayatında A ile ilişki kurar ama bu ilişkide : • Yorum vardır. • Bu ilişki sahiplenilir. • Yön üretir. • Parazit katmanlar oluşturur. 3. Hayat : Oluş ve Bağ Kurma Alanı Hayat, B’nin A ile ilişki kurduğu süreçtir, anlam üret...
Yorum Gönder
Devamı

DİN BİLİNCİ

DİN BİLİNCİ (Borç, Mülk, Kesb ve Âkıbet Ekseni) Din bilinci, burada “ritüel bilgi” ya da sadece normatif bir sistem değil; varlığın temel ilişkisini fark etme biçimi olarak ele alınır. Bu ilişki, insanın kendisini “sahip” değil, “tasarruf eden” bir varlık olarak konumlandırmasıyla başlar. Bu çerçevede din (dîn), aynı zamanda deyn (borç) kökünü taşır. Bu kök, insanın varlık karşısındaki durumunu bir “mülkiyet ilişkisi” değil, bir emanet ve sorumluluk ilişkisi olarak kurar. İnsan, kendisine ait olmayan bir varlık düzeni içinde tasarrufta bulunan bir özne konumundadır. Bu yüzden borç, ekonomik bir yük değil, ontolojik bir farkındalıktır. Mülk tamamen O’na aittir. Bu durumda insanın “ödemesi gereken bir borç” teknik olarak mümkün değildir; çünkü borç, sahibine geri verilecek bir mülkiyet değil, zaten sahibine ait olanı yanlış sahiplenmeme bilincidir. Dolayısıyla “borç ödemek” ifadesi, fiilî bir işlemden çok bir yöneliş değişimini ifade eder : insanın sahiplik iddiasından vazgeçip emanet bi...
Yorum Gönder
Devamı

BİLGİ VE HİKMET

BİLGİ VE HİKMET (Varlık, İnsan ve Yapay Zekâ Üzerine Bir İnceleme) 1. GİRİŞ : BİLGİ İLE HİKMET ARASINDAKİ AYRIM İnsanlık tarihinde bilgi her zaman artmıştır; ancak hikmet her zaman aynı oranda artmamıştır. Bu iki kavram çoğu zaman birbirine yakın görülse de aynı değildir. Bilgi : • Şeyleri açıklar. • Parçalar. • Analiz eder. • Modeller. Hikmet : • Şeyleri yerli yerine koyar. • Bağları gösterir. • Ölçüyü kurar. • Varlığı anlam içinde tutar. Bu nedenle bilgi artışı tek başına hikmet üretmez. 2. VARLIKLA İLİŞKİNİN BOZULMASI : ÂYETTEN ŞEYE Varlık, yalnızca nesneler toplamı değildir, aynı zamanda işaretler (âyetler) sistemidir. Âyet : • Kendini aşan şeye işaret eder. • İlişki kurdurur. • Anlam taşır. Şey : • Kapalı nesnedir. • Sadece kullanılır. • İşaret boyutu silinmiştir. Modern bilinçte âyet, şey oldu. Bu dönüşüm gerçekleştiğinde : • Bağ/lar kopar. • Anlam zayıflar. • Varlık düzleşir. 3. BİLGİNİN MEKANİZMALEŞMESİ Modern bilgi anlayışı giderek mekanik bir yapıya dönüşmüştür. Bir şey : • N...
Yorum Gönder
Devamı

DİNE BAKIŞIMIZ

Dine Bakışımız : “Semenen Kalîlâ” Merkezli Bir Çerçeve “Âyetlerimi az bir bedele satmayın.” Bu ifade sadece para ile ilgili değildir. Hakikatin; güç, statü, âidiyet, güvenlik veya çıkar karşılığında terk edilmesini de kapsar. 1. Din Niçin Var?!. Din, insanı hakikate (A’ya) bağlayan ilâhî bir çağrıdır. İnsanın unutma eğilimine karşı bir hatırlatmadır. Bu hatırlatma : • İnsanı hakikate yöneltir, • Nefsin mutlaklaşmasını sınırlar, • İnsanı Rabbine kulluğa çağırır. Zikir bu yüzden sadece söz değil, bilinçtir. 2. Din, Dünya ve Âhiret İçin midir?!. Evet, din hem dünya hem âhiret içindir. Kur’an; adâlet, ekonomi, aile ve toplum düzenini de konu eder. Sorun dünya değil, dünyanın mutlaklaştırılmasıdır. Din, dünyayı düzenler; ama dünya dinin yerine geçerse sapma başlar. 3. Dinin Metâlaşması Modern dünyada her şey gibi din de metâlaşabilir. Bu durumda din : • Hakikate çağrı olmaktan, • İnsanı dönüştüren bir yol olmaktan çıkar ve şunlara dönüşebilir : • Kimlik, • Güç, • Âidiyet, • Prestij, • Ekono...
Yorum Gönder
Devamı

PİŞMANLIĞIN ONTOLOJİSİ

Pişmanlığın Ontolojisi “Yâ leytenî…” Kur’an’daki en ağır ifadelerden biridir bu. Çünkü bu sözde artık inkâr yoktur. Savunma yoktur. Retorik yoktur. Kendini kandırma imkânı yoktur. Sadece çıplak hakikat vardır. Dünyada insan, kendisi hakkında hikâyeler kurar. Kendini yorumlarla örter. Yanlışını gerekçelendirir. Nefsini yeniden anlatır. Hakikati eğip büker. Kendine başka bir benlik inşâ eder. Ama parantez kapanınca anlatılar da kapanır. (Doğumla bu parantez açılır, ölümle kapanır.) Orada artık insan, söylediğiyle değil; olduğu şeyle karşılaşır. “Yâ leytenî” işte bu karşılaşmanın sesidir. Bu yüzden bu ifade basit bir üzüntü değildir. Çünkü dünyadaki pişmanlıkların çoğu hâlâ egonun içindedir : • Keşke kaybetmeseydim, • Keşke yanlış yatırım yapmasaydım, • Keşke onu bırakmasaydım, • Keşke bunu söyleseydim… Bunlar hâlâ dünyanın dili. Ama Kur’an’daki “yâ leytenî” ontolojik bir kırılmadır. İnsan, ilk kez kendisini hakikat ışığında görür. Ve şunu fark eder : • Ben, yaptıklarımdan ayrı değildim. ...
Yorum Gönder
Devamı

PARADİGMA DEĞİŞİMİ VE ÂYET BİLİNCİ

#Paradigma #Âyet  #Şuur #Bilim #Kültür #Sanat   #ParadigmaDeğişimi  #YalınOkuma #Kırılma #ÂyetOkuması #SebeplereTakılma Paradigma Değişimi ve Âyet Bilinci : Modern Dünyada İnsan-Varlık-Hakikat İlişkisinin Krizi Üzerine Bir Teşhis ve Tedavi Denemesi Giriş İnsanlık bugün yalnızca teknolojik, ekonomik veya siyasî bir kriz yaşamıyor. Daha derinde, varlığı okuma biçimine ilişkin paradigmatik bir kriz yaşıyor. Modern dünya, varlığı büyük ölçüde yatay bir düzlemde okumaya başladı. Şeyler artık aşkın bir hakikate açılan işaretler olarak değil; yalnızca birbirine bağlı mekanizmalar, işlevler ve süreçler olarak görülüyor. Böylece sebep zinciri uzuyor; fakat Müsebbib görünmezleşiyor. Bu durum yalnızca teorik bir dönüşüm değildir. Eğitimden sanata, medyadan gündelik hayata kadar bütün alanlarda insanın dikkatini, idrakini ve iradesini yeniden biçimlendiren köklü bir paradigma değişimidir. Bugün insanın temel problemi yalnızca bilgi eksikliği değildir. Daha derinde bir yön kaybı, nisb...
Yorum Gönder
Devamı

ONTİK RİTİM, ETİK YÖN VE SORUMLULUK

#Buyruk #OntikBuyruk #EtikBuyruk #Din #Düzen #Zorunluluk #Sorumluluk #İbâdet #SâlihAmel #Günah #Senkronizasyon Kün Buyruğu, Ontik Ritim ve Etik Yön : Kozmik Düzen ile İnsan Sorumluluğunun Bütüncül Yapısı Varlık, iki farklı ama birbirini tamamlayan düzeyde açığa çıkar: ontik düzen ve etik düzen. Bu ikisi ayrılmadığında tekvîn ile teşrî iç içe geçer; zorunluluk ile sorumluluk karışır; yaratılış ile tercih aynı düzlemde okunur ve sistem çatallanır. Ayrıldığında ise insanın hem kâinatla bağını hem imtihanla bağını kuran temel mimari netleşir. 1. Buyruk Ontolojisi : “Kün”ün Ontik Alanı Varlığın başlangıcı, Stoacı esti-esto ayrımında olduğu gibi, emir kipinin kurucu etkisindedir. “Kün” buyruğu, yalnızca yaratmayı başlatan bir işaret değil; varlığı taşıyan ritmik bir ilkedir. Bu yüzden tekvînî emir : • Süreklidir, • Zorunlu şekilde işler, • Ontolojik altyapıyı kurar. Güneş’in doğup batması, nefesin ritmi, hücre bölünmesi, zamanın akışı, yerçekiminin kararlılığı, bunların tamamı ilâhî buyruğa ...
Yorum Gönder
Devamı

İNSANIN OLUŞUNUN ONTİK VE ETİK DÜZEYİ

#Oluş #Emir #OntikEmir #EtikEmir İnsanın Oluşunun Ontik ve Etik Düzeyi İnsan meselesini iki düzeyde okumak gerekir : • Ontik/ontolojik düzey. • Etik düzey. Bu iki alan karıştırıldığında insan ya tamamen edilgenleşir, ya da Tanrı’dan kopuk bağımsız bir özneye dönüşür. Asıl mesele, bu iki alanın birbirine nasıl bağlandığıdır. 1) Ontik Düzey : “Kün” ile Varlığa Çıkış İnsan, kendi kendini var etmez. • Varlığı verilidir, • Kudreti verilidir, • Zamanı verilidir, • Aklı verilidir, • İmkânları verilidir. Bu yüzden insanın ilk varoluşu ontik olarak ilâhî fiilin sonucudur. Burada insan seçilmiş değil, yaratılmıştır. “Kün” emri insanı oluş sahnesine çıkarır, ama onu tamamlanmış bir varlık hâline getirmez. Dolayısıyla insanın ontik varlığı verilmiş bir başlangıçtır. 2) İnsan Neden “Tamamlanmamış”tır?!. Çünkü insan : • Taş gibi zorunlu, • Melek gibi sabit, • Hayvan gibi tamamen içgüdüsel değildir. İnsan, açık bırakılmış, yönsel bir varlıktır, ne olacağı kesinleştirilmemiştir. Bu yüzden insan, sadec...
Yorum Gönder
Devamı

KÜN = OL, EMİR = BUYRUK VE VARLIK

#Kün #Ol # Emir #Buyruk #OntikEmir #EtikEmir #Oluş #Rağmen #Agamben #Kierkegaard #Sevgi #Bilgi #Yön #Rıza #EşeddüHubbenlillah #Fedakârlık  Kün = Ol, Buyruk ve Varlık : Ontik ve Normatif Emir Üzerine Bir Sentez 1. Başlangıç : “Kün = Ol” ve Varlığın Dili Temel soru şudur : • “Ol” bir emir ise kime verilir?!. • Henüz var olmayan bir muhatap nasıl emir alabilir?!. Bu noktada klasik emir mantığı zorlanır. Çünkü emir yapısı normalde : • Âmir. • Emir. • Memur (muhatap) üzerine kurulur. Fakat “Kün” bağlamında muhatap henüz yoktur. Bu nedenle “emr” kavramı yalnızca buyruk değil, aynı zamanda : • İş. • Oluş. • Tahakkuk anlamlarını da içerir. Sonuç : “Kün” bir iletişim değil, varlığın açılışıdır. 2. Ontik ve Normatif Emir Ayrımı Ontik (tekvînî) Emir “Ol” : • Varlık üretir. • Zorunludur. • İtaat/itiraz alanı yoktur. Normatif (teşrîî) Emir “Yap/Yapma” : • İnsanı muhatap alır. • Seçim içerir. • Sorumluluk üretir. Temel soru : Bu iki emir türü ayrı gerçeklikler midir, yoksa aynı kaynağın farklı t...
Yorum Gönder
Devamı