ÇUKUR

Hendek. Geniş ve derin çukur.

Hendek kazma : 1. Şehre düşmanın girişini engellemek için, 2. İnsanları canlı canlı yakmak için, 3. Ölülere toplu mezar açmak için, 4. Yer altına bişey (kablo, mayın, vs.) döşemek için yapılır. 

Kitâb’ta hendek, Burûc Sûresi 4. âyette geçer. = “qutile ashâb-ı uhdûd”, anlamı : kahrolsun o ateş çukurunu hazırlayanlar. (Onlar da ashâb = onlar da birbirlerinin dostu, sahabisi.)

Onlar bu ateş çukurunda kimi yakmak istiyorlar, yakıyorlar?!.

Mü’minleri. 

Niye?!.

Çünkü Mü’minler, hakça bir düzen istiyorlar, onların kurdukları düzeni reddediyorlar. “onların Mü’minlere (bu kadar) kızmalarının sebebi, Mü’minlerin yalnız güçlü ve övgüye lâyık Allah’a (Allah'ın dinine/düzenine) iman etmeleri.” (85/8.)

Onların kurdukları düzen, herkesi (çook kişiyi) “yakıyor”; onlar da onların yanmalarını seyrediyor, yaktıkları ateşle/ateşte “ısınıyorlar” (belki de) bundan keyif/zevk alıyorlar.

...

Büyük bir ateş çukurunun (kenarında değil) içindeyiz; dünya yanıyor!. Bu ateşi, “ısınmak”! (beslenmek) için bir avuç “insan”! yaktı, ve yaktıkları ateşin başına geçtiler, yananları seyrediyorlar; ateş sönmeye yüz tuttukça da (= insanlar öldükçe de) ateşe yeni “odunlar” (= insanlar) atarak bu ateşi güçlendiriyorlar.

Bu da “dünya cehennemi”! olsa gerek.

Sıra, âhiret cehennemine de gelecek; o cehennemde yakıt yenilemeyecek!. = ölüm bi türlü gelmeyecek, yananların acıları azaldıkça tazelenecek!.

Herkes, yaptığını çekecek. Hak ve adâlet yerini bulacak.