ZAMAN MİMARİSİ

ZAMAN MİMARİSİ

1. Temel zemin : Zaman bir varlık değil, işlevdir

Temel kabul şudur : Zaman, hakikatin kendisi değildir. Zaman, oluşun mümkün kılındığı bir düzenektir.

Yani zaman :

  • Üretim için vardır.
  • İnşa için vardır.
  • İmtihan için vardır.

Zaman : Yapılacak olanın yapılabilmesi için verilmiş bir imkândır.

Bu temeli atmazsak bina çöker.

2. Taşıyıcı Kolonlar 

Kolon 1: Ân : Fiil alanı

İrade burada çalışır, seçim burada yapılır, günah da salih amel de burada işlenir.

Ân geçicidir ama kritiktir. Çünkü sadece ânda müdahale edebilirsin.

Kolon 2: Anı : Kalıcılık alanı

Ân geçer ama ânın hakikati anıya çöker.

Anı, zamansızdır, bölünemez, silinemez; zamanın ürünüdür ama zamansızlığa taşınır.

Kolon 3: Şuur : Taşıyıcı katman

Şuur, ânı yaşar, anıyı taşır; ama zaman ortadan kalktığında ayakta kalır.

Bu yüzden şuur, ebedîliğe açılan yapı elemanı; beden ise geçici iskeledir.

Kolon 4: Ahlâk : Yapının yönü

Ahlâk, kurallar bütünü değil, şuurun aldığı şekildir.

Bu yüzden, ahlâk değişirse bina yön değiştirir; ahlâk bozulursa bina/yapı içeriden çöker.

3. Katlar : Varoluş seviyeleri

Zemin Kat, dünya. Burada zaman aktiftir, fiil vardır/aktiftir ama yanlış fiilin telafisi (hâlâ) mümkündür; pişmanlık = tövbe de üretkendir.

Dünya, bu binanın yazma katıdır.

Ara Kat : Ölüm : Geçiş holü

Ölüm, yok oluş değil, zamanın devreden çıkmasıdır.

Artık burada fiil durur, kimlik sabitlenir, kalem bırakılır ve metin = yapı tamamlanır.

Üst Kat : Ebedîlik

Burada zaman yok, ardışıklık yok, “sonra” yok ama şunlar var :

  • Hatırlama
  • Yüzleşme
  • Tecelli
  • Ebedîlik = bütün anıların tek bir “şimdi” hâlinde hazır oluşu

4. Mekanik Sistem : Hesap - Mizan - Kitap

Kitap, yazılan bir şey değil, yaşananın/yaşamın kendisidir. Orada kitap açılmaz; sen açılırsın.

Mizan, sadece bir sevap-günah terazisi değil, aynı zamanda bir tutarlılık ölçümüdür.

İnsan şunu görür : Ben dediğim şey, benimle = yaptıklarımla örtüşüyor mu?!.

Hesap, sadece bir sorgu değil, aynı zamanda bir idraktir. Orada bütün perdeler kalkar.

5. Cennet & Cehennem : Mekân ama aynı zamanda da Hâl

Cennet :

  • Uyum
  • Barış
  • Kendinle çelişmeme
  • Hatırladıklarınla barışık olmak.

Cehennem :

  • Çatışma
  • Utanç
  • Kaçacak zamanın yokluğu
  • Pişmanlığın tamlığıdır.

6. Bu mimari dünya algısını nasıl değiştirir?!.

  • Hiçbir ân önemsiz değildir sözü gerçek olur, nasıl olsa geçer yalanı çöker.
  • Gösteri/ş anlamsızlaşır.
  • Niyet, fiilin önüne geçer.
  • Ahlâk, süs değil taşıyıcı kolon olur.

Ve en kritik sonuç : Ebedîlik, sadece gelecekte kazanılan bir ödül değil; şimdi inşa edilen bir kimlik hâline gelir.

Dünya, zamanla = bu zamanda yapılan bir binadır; ebedîlikse, bu binanın zaman kalktıktan sonra ayakta kalan hâlidir. Bu bina, insanın ta kendisidir. İnsan, "kendini kendine verilen zamanla/ecelle kendi yapan" bir mimar-müteahhittir. 

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

MÂÛN NE DİYOR?!.

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara; ki onlar namazlarından gâfildirler.” (107/4-5.) Sûrede eleştirilen, namazın kendisi değil, namaz ile hayat arasındaki kopukluktur. Namazda : “Yalnız Sana kulluk ederim” (= iyyâke na‘budu); namazdan sonra : Allah’a isyan eden otoritelere, arzulara, korkulara itaat; namazı ve dini şekilsel olarak doğru, ama istikâmet ve öz/ruh olarak yalanlamış olmaktır. Bu okuma, Mâûn sûresinin ahlâkî ve toplumsal bağlamıyla birebir örtüşür. Yetimi itip kakma, Yoksulu gözetmeme, Gösteriş, Bu, din/ibadet ile hayat arasındaki yarılmadır. Namazlarından gâfildirler, ne demek?!. Bu ifade klasik olarak üç şekilde okunur : Namazın vakitlerini umursamıyorlar. Namazın ruhunu/şuurunu kaybetmişler. Namazın gereğini, gerektiği gibi hayata taşımıyorlar. Namaz kılanların çoğu, 1. maddeye duyarlı ama 2. ve 3. maddeyi ıskalıyor. = Namazda : Yâ Rabbî yalnız Sana kulluk (= itaat) ederim diyor, namaz bitince (normal hayatta) Allah’a isyan edenlere itaat ediyor. Namaz, itaatin merkezini i...
Devamı

İMAN - AMEL İLİŞKİSİ

Vita Activa - Vita Contemplativa. Amel-Eylem Yaşamı - Düşünce Yaşamı. Pratik Yaşam - Teorik Yaşam. Esasında bu iki yaşam (= iman ile amel), birbirinden ayrıl/a/maz. Bu, ruh ile beden gibidir. İman, ameli; amel, imanı tamamlar. İman, amelin özü/çekirdeği; amel, imanın meyvesidir. Öz (= iman), “çürük” olursa; meyve (= amel) “bozuk” olur. Meyvenin tadı (= lezzeti), özden, özün gücünden (= imandan) gelir. Ruhu, bedenden (= bedeni, ruhtan) ayırırsak, “ölüm” gerçekleşir. Bedenin her eylemi, ruhun emri/eseridir. Ruhta, akıl (= düşünce), arzu/istek ve irade yüklüdür. Elma/nın özü (= çekirdeği), elma olmayı ister. Düşünce (= fikir) adamı ve eylem (= aksiyon) adamı kategorileri, insandaki iman (= düşünce) ile ameli (= eylemi) birbirinden ayırmanın = insanı ikiye bölmenin sonucudur. Bu, düşünce (= fikir) adamında eylemi; eylem (= aksiyon) adamında düşünceyi yok var saymaktır. Bu, bu çağın “uzmanlık hastalığının” bir ürünüdür. Eylem, eylem için yapılmaz; eylemin (= amelin) bir amacı/ereği olmalıdı...
Devamı

KİP

Kip : Fiillerin zamana göre kullanımı. Felsefede kip, değişkenlik durumu. Vardı. Varmış. Var. Var olacak... gibi. Geçmiş. Şimdiki ve Gelecek zaman. Mış, masal formu. Bir varmış, bir yokmuş gibi. Bir zamanlar bir kral varmış; Kârun gibi bir zengin; Sokrat gibi bir âlim varmış...  Şimdi nerelerdelermiş?!. Onların da, bizim gibi, bir zamanlar bir “şimdileri” vardı. Biz de, gün gelecek “masal”! olacağız; bize de birileri “varmış” diyecek... zaman hepimizi tarih sahnesine çekecek. Sonra ne olacak?!. Kimilerine göre bişey olmayacak; kimilerine göre de herkes tekrar dirilecek ve yaptıklarından tek tek hesaba çekilecek. ... Şimdi bu hayat bize bir masal gibi = mış gibi (= oyun-oynaşmış gibi) geliyor; hayatı ciddiye almıyoruz, onu bir fırsat olarak değerlendirmiyoruz; 'ölüm, sonumuz olacak, bu hayatın keyfini çıkaralım', diyoruz.  Hayatı masal gibi görsek de, her masal mutlu sonla bitmiyor. Esasında hiçbir masal bitmiyor; çünkü zaman durmuyor, geçmişten geleceğe sürekli akıyor. Dün var...
Devamı