ON MEKKÎ SÛRE

ON MEKKÎ SÛRE

I. Mekke'nin Sosyo-Ekonomik ve Siyasal Düzeni

Bu sûrelerin indiği dönem, Mekke’nin temel özelliklerini verir :

• Oligarşik bir ticaret aristokrasisi. (Mahzûm, Ümeyye, Sehm).
• Merkezî değer : Servet biriktirme ve paranın/malın kutsallaşması.
• Yetim ve zayıfın korunmaması; sosyal güvenliğin olmaması.
• Kabile dayanışmasının din ve otorite yerine geçmesi.
• Kâbe’nin ticari-politik kullanımı.
• Siyasal tehditlere (= tebliğ) karşı sert refleks.
• İnançta çoktanrıcılık, ahlâkta keyfilik.

Bu yapıya karşı Kur’ân’ın ilk manifestosu bu on sûrede kurulur.

II. Sûrelerin Verdiği “Manifesto” Mesajı

Aşağıdaki sıralama, hem nüzul yerini hem ihtiva ettiği mesajı gözetir.

1. FÂTİH : Manifestonun Özü (Tevhîd + Rubûbiyet + Siyasî Hitâb)

Kelime-i Şehâdet’in çekirdeği : “Lâ ilâhe illallah” = yalnız O yönetir, yalnız O yol gösterir. “Muhammedu’r-Resûlullah” = Bu düzeni açıklayan Elçi, Muhammed’dir.

Bununla egemenlik (Melîkiyet) Allah’a veriliyor, Mekke aristokrasisinin otoritesi sorgulanıyor.

Hidayet = “doğru yol”, sosyo-ekonomik adâletin zemini ile “özdeş” görülüyor.

Fatihâ, bu yeni toplumsal projenin anayasasıdır.

2. MAÛN : Sosyal Adaâletin İhlali = Din’in İhlali

Yetimi iten, yoksulu doyurmayan, dinsiz sayılıyor.

Din, toplumsal adaletle ölçülüyor; ritüelle değil.

Bu sûre ile Mekke düzeninin (ahlâkî) çöküşü teşhir ediliyor. Toplumun çöküş sebeplerine vurgu yapılıyor.

3. KUREYŞ : Ekonomik Ahlâk / Ticarî İstismar Eleştirisi

Kureyş’in ticaret imtiyazlarının kaynağı hatırlatılıyor. Bu imtiyaz  Allah’ın (= Kâbe’nin) güvenliği sayesindedir deniyor = Rabbe hézel Beyt.

Ticaretin tekelleşmesine (ilâhîleştirilmesine) karşı ekonomik tevhide çağrı yapılıyor. 

4. KÂFİRÛN : İnançta Net Ayrım / Siyasi Bağımsızlık

“Sizin dininiz size, benim dinim bana.”

Pazarlığa kapalı tavır.

Siyasal/ahlâkî bağımsızlık ilanı ve manifestonun kırmızı çizgisi.

Yeni düzen koalisyonlarla ve tavizlerle kurulamaz.

5. İHLÂS : Tevhîdin Ahlâkî ve Siyasal Sabiti

Allah’ın birliği, Samediye = kulların hiçbir aracıyı meşrulaştıramaması.

Bu, ekonomik-siyasal tiranlığa zemin olan putları yok eder.

Tevhîd = “eşitliktir” der.

6-7. FELAK & NÂS : Psikolojik ve Toplumsal Korunma

Felak; dış tehditlere, hasede, karanlığa, ve büyüye; Nâs; içsel tehditlere, vesveseye, manipülasyona ve otoriter yönlendirmeye karşı kalkan.

Bu iki sûre, bireyi ve cemiyeti koruyan “manevî savunma hattı”.

Ruhsal özgürlük, korkudan kurtuluş ve yeni düzenin sosyal sigortası.

8.  FİL : Tarihî Meşruiyet = Allah, Zalim Düzenleri Yıkar

Mekke’nin korunuşu (Fil olayı) = Allah’ın tarihî müdahalesi.

Otoritenin kaynağı İlâhî; aristokrasi ve oligarşisi değil.

Meşruiyetiniz sizin ve sizden değil, Allah’ın, Allah’tan.

9. TEBBET : Oligarkların Çöküşü / Yeni Güç Dengesi

Bir kişi üzerinden tüm bir düzen (“Ebû Leheb zihniyeti”) eleştirisi. (mal, servet, kibir.)

Bu düzenin kaçınılmaz sonu = çöküş.

Manifestonun devrimci yönü : Eski güç yapısı bitecek.

10. KEVSER : Yoksunluk Psikolojisinden Rahmet Ekonomisine

“Biz sana kevseri verdik”

Kevser ne?!.

Bereket, çoğalma, bitmek tükenmek bilmeyen hayr.

Yeni toplumun esası, paylaşım, bolluk, umut ve üretkenlik; Mekke’nin kıtlık ve korku söylemine karşı bir bolluk paradigması. Bu ekonomik model, paylaşmanın bereketi ile yükselecek.

III. Bu 10 Sûre + Kelime-i Şehâdet, Ne Tür Bir Değişim Arzuluyor?!.

Tevhîd temelli siyasal ve toplumsal bir değişim. Kelime-i Şehâdet, bu manifestonun tepesine konur. “Lâ ilâhe illallah”, otorite tekelini Mekke’den alır, Allah’a verir. “Muhammedu’r-Resûlullah”, Muhammed bu değişimin temsilcisi ve yürütücüsüdür, der. Emir-komuta başka bir merkeze taşınır.

Bu, zenginlik-yoksulluk dengesini ilâhî adâlet ölçüsüne bağlayan bir ekonomik adâlet devrimidir. (= Maûn Sûresi.)

Ticaret tekellerinin sorgulanması ve kırılmasıdır. (= Kureyş Sûresi.)

Paylaşımdan doğan bir bereket ekonomisidir. (= Kevser Sûresi.)

Serveti; güç değil, sorumluluk olarak tanımlayan bir emanet bilincidir. 

Putçu, şirke dayalı yamuk bir ahlâk yerine, Tevhîd ahlâkını esas alan, tavizsiz ve omurgalı (= şerefli) bir duruş inşâ eden, iç tehdit ve manipülasyonlara karşı bilinçli, zihinsel ve toplumsal özgürleşmeyi hedef alan yepyeni bir kimliktir. (= İhlâs, Kafirûn, Nâs ve Felâk Sûreleri.) 

Felak ve Nâs Sûreleri, kişiyi korku psikolojisinden arındırarak çok sağlam bir güvenlik bariyeri kurarlar. 

Fil ve Tebbet, eski düzenin yıkılacağını; Kevser, yerine gelecek düzenin bolluk ve rahmet üzerine kurulacağını söylerler.

IV. SONUÇ : İniş/nüzul sırası ilk 30’da yer alan bu 9 sûre, Fâtiha ile birlikte yeni bir toplumsal dönüşümün manifestolarıdır. 

Allah’tan başka otorite yoktur; Muhammed, bu değişimin elçisidir (= Kelime-i Şehâdet = Tevhîd), der.

Yetim, yoksul ve dışlanmışlar güçlendirilmeden ve servet tekelleri sorgulanmadan adâlet sağlanamaz, der.

Korkudan, putlardan ve manipülasyonlardan bağımsızlaşma olmadan özgürleşme ve siyaset olmaz, der.

Bu sûreler, eski düzenin çöküşünü (= Tebbet); adâlet, paylaşım ve bereket üzerine inşâ edilecek yeni bir ekonomik, siyasal ve toplumsal düzenin (= Kevser) kuruluşunu müjdelerler. 

Ama, biz bu sûreleri, ruhundan habersiz olarak, sadece “zamm-ı sûre”! olarak okuyoruz. Bu yüzden (olmalı), kıldığımız namazlar hayatımıza dokunmuyor ve kıldığımız namazları “sevap kazanmak ve borç ödemek” için kılıyoruz.