EHL

Ehl

Ehl; mensup, sahip, mâlik, usta, mahâretli, becerikli demektir. Bir şeye aidiyet ile liyakati birlikte ifade eder. Bu yüzden İslâm düşüncesinde “ehl”li tamlamalar yalnızca kimlik değil, aynı zamanda ölçü ve hâl bildirir.

  • Ehl-i Kitâb : Kitap ehli; kendilerine ilâhî kitap gönderilmiş topluluklar.
  • Ehl-i Sünnet : Sünnet ehli; bu metnin ana konusu.
  • Ehl-i Beyt : Hz. Peygamber’in ev halkı.
  • Ehl-i Kıble : Kâbe’ye yönelerek ibadet edenler.
  • Ehl-i Takvâ : Takvâ ehli.
  • Ehl-i Kâl : Söz ehli.
  • Ehl-i Hâl : Hâl ve yaşantı ehli.
  • Ehl-i Sâlib : Haçlılar (klasik ve çağdaş anlamlarıyla).

Bu ayrımlar içinde Ehl-i kâl - Ehl-i hâl karşıtlığı özellikle belirleyicidir : Din, yalnızca söylenenle değil, yaşananla anlaşılır.

Sünnet ve “Ehl-i Sünnet”in Tarihî Yeri

Sünnet, yasanın fiilî tatbikidir; yaşayan örnektir. Her ümmetin bir sünneti vardır; İslâm ümmetinin sünneti Hz. Peygamber tarafından yaşanarak oluşmuştur.

“Ehl-i Sünnet” tamlamasının yaygın kullanımı ise daha sonradır (hicrî I. yüzyılın sonları). Yani sünnet, önce yaşandı, “Ehl-i Sünnet” sonra adlandırıldı. Bu adlandırma, büyük ölçüde siyasî ve itikadî kırılmaların ardından ortaya çıkan kimlik ihtiyacının ürünüdür.

Hz. Peygamber’in vefatından hemen sonra başlayan hilâfet tartışmaları, kısa süre içinde ümmet içi çatışmalara dönüştü. Taraflardan biri kendini Ehl-i Sünnet (ve’l-Cemaat), diğeri Ehl-i Beyt/Şîa olarak tanımladı. Bu gerilim, 1300 yıldır bazen düşük bazen yüksek yoğunlukla sürmektedir.

İki Soru :

  1. Bu “kavgayı” sürdürmek zorunda mıyız?!.
  2. Bu kavga en çok kimin işine yarıyor?!.

Birinci soruya cevap :

Hayır. Bu kavgada taraf olmayı reddetmek mümkündür. Bunun yolu, mezhep-öncesi pratiğe dönmektir: 610–632 arasındaki sünneti, en fazla 650’ye kadar uzanan oluş dönemini ölçü almak.

Bu çağrı, mezhepleri inkâr değil; kimlikleşmiş tartışmaları askıya alıp yaşanan örnekliği merkeze almak demektir.

İkinci soruya cevap :

Parçalanmış bir ümmet, yönetilebilir bir ümmettir. Bu gerilimden en çok yararlananlar, klasik ve çağdaş anlamlarıyla askerî, ekonomik, kültürel ve epistemik düzlemlerde Ehl-i Sâlib = çağdaş haçlılardır.

Bid‘at Meselesi : Yenilik mi, Yetki Gasbı mı?!.

Bid‘at, lugavî olarak yeniliktir. Bu nedenle her bid‘atı peşinen kötü görmek doğru değildir. Asıl mesele, yeniliğin nerede ve ne iddiayla yapıldığıdır.

1) İlkede yenilik → Kötü bid‘at.

  • Dinî ölçüyü yeniden tanımlamak.
  • Vahyin çizdiği sınırı akılla “iyileştirme” iddiası.
  • İbadetin mahiyetine, dindenmiş gibi yeni şartlar eklemek.

Burada sorun yenilik değil, yetki gasbıdır. İlkeyi değiştiren yenilik, bid‘atın tehlikeli biçimidir.

2) Uygulamada yenilik (çağa adaptasyon) → İyi bid‘at / zenginlik.

  • İlke sabit, yol değişken.
  • Maksat aynı, vasıta farklı.
  • Ruh korunur, form dönüşür.

Mushaf’ın kitaplaştırılması, yazım ve tertip kolaylıkları, kurumlaşmalar gibi örnekler; dîne ek değil, dînin taşınma biçimleridir. Bu tür yenilikler, ümmet için bir zenginliktir.

Bid‘at, yenilik olduğu için değil; ilkeyi değiştirdiği için kötüdür. İlke sabit kaldığı sürece, uygulamadaki farklılıklar bid‘at değil; zenginliktir.

Ehl-i Kitâb, Ehl-i Sünnet ve Birlik İmkânı

Bu yaklaşım, Ehl-i Kitâb (Metin merkezli okuma) ile Ehl-i Sünneti (yaşantı merkezli örneklik) karşı karşıya getirmez; Kur’an ile Sünnet’i birlikte düşünür.

Amaç romantik bir birlik çağrısı değil; asla dönüş çağrısıdır. Kimliklerin değil, ölçünün merkezde olduğu bir dönüş.

Tüm ümmet, ilkeyi sabit tutup uygulamada zenginleştiğinde; çağdaş ehl-i sâlib = haçlılar, İslâm coğrafyasında dilediği gibi at oynatabilir mi?!.

Soru budur.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

MÂÛN NE DİYOR?!.

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara; ki onlar namazlarından gâfildirler.” (107/4-5.) Sûrede eleştirilen, namazın kendisi değil, namaz ile hayat arasındaki kopukluktur. Namazda : “Yalnız Sana kulluk ederim” (= iyyâke na‘budu); namazdan sonra : Allah’a isyan eden otoritelere, arzulara, korkulara itaat; namazı ve dini şekilsel olarak doğru, ama istikâmet ve öz/ruh olarak yalanlamış olmaktır. Bu okuma, Mâûn sûresinin ahlâkî ve toplumsal bağlamıyla birebir örtüşür. Yetimi itip kakma, Yoksulu gözetmeme, Gösteriş, Bu, din/ibadet ile hayat arasındaki yarılmadır. Namazlarından gâfildirler, ne demek?!. Bu ifade klasik olarak üç şekilde okunur : Namazın vakitlerini umursamıyorlar. Namazın ruhunu/şuurunu kaybetmişler. Namazın gereğini, gerektiği gibi hayata taşımıyorlar. Namaz kılanların çoğu, 1. maddeye duyarlı ama 2. ve 3. maddeyi ıskalıyor. = Namazda : Yâ Rabbî yalnız Sana kulluk (= itaat) ederim diyor, namaz bitince (normal hayatta) Allah’a isyan edenlere itaat ediyor. Namaz, itaatin merkezini i...
Devamı

İMAN - AMEL İLİŞKİSİ

Vita Activa - Vita Contemplativa. Amel-Eylem Yaşamı - Düşünce Yaşamı. Pratik Yaşam - Teorik Yaşam. Esasında bu iki yaşam (= iman ile amel), birbirinden ayrıl/a/maz. Bu, ruh ile beden gibidir. İman, ameli; amel, imanı tamamlar. İman, amelin özü/çekirdeği; amel, imanın meyvesidir. Öz (= iman), “çürük” olursa; meyve (= amel) “bozuk” olur. Meyvenin tadı (= lezzeti), özden, özün gücünden (= imandan) gelir. Ruhu, bedenden (= bedeni, ruhtan) ayırırsak, “ölüm” gerçekleşir. Bedenin her eylemi, ruhun emri/eseridir. Ruhta, akıl (= düşünce), arzu/istek ve irade yüklüdür. Elma/nın özü (= çekirdeği), elma olmayı ister. Düşünce (= fikir) adamı ve eylem (= aksiyon) adamı kategorileri, insandaki iman (= düşünce) ile ameli (= eylemi) birbirinden ayırmanın = insanı ikiye bölmenin sonucudur. Bu, düşünce (= fikir) adamında eylemi; eylem (= aksiyon) adamında düşünceyi yok var saymaktır. Bu, bu çağın “uzmanlık hastalığının” bir ürünüdür. Eylem, eylem için yapılmaz; eylemin (= amelin) bir amacı/ereği olmalıdı...
Devamı

KİP

Kip : Fiillerin zamana göre kullanımı. Felsefede kip, değişkenlik durumu. Vardı. Varmış. Var. Var olacak... gibi. Geçmiş. Şimdiki ve Gelecek zaman. Mış, masal formu. Bir varmış, bir yokmuş gibi. Bir zamanlar bir kral varmış; Kârun gibi bir zengin; Sokrat gibi bir âlim varmış...  Şimdi nerelerdelermiş?!. Onların da, bizim gibi, bir zamanlar bir “şimdileri” vardı. Biz de, gün gelecek “masal”! olacağız; bize de birileri “varmış” diyecek... zaman hepimizi tarih sahnesine çekecek. Sonra ne olacak?!. Kimilerine göre bişey olmayacak; kimilerine göre de herkes tekrar dirilecek ve yaptıklarından tek tek hesaba çekilecek. ... Şimdi bu hayat bize bir masal gibi = mış gibi (= oyun-oynaşmış gibi) geliyor; hayatı ciddiye almıyoruz, onu bir fırsat olarak değerlendirmiyoruz; 'ölüm, sonumuz olacak, bu hayatın keyfini çıkaralım', diyoruz.  Hayatı masal gibi görsek de, her masal mutlu sonla bitmiyor. Esasında hiçbir masal bitmiyor; çünkü zaman durmuyor, geçmişten geleceğe sürekli akıyor. Dün var...
Devamı