PARADİGMA DEĞİŞİMİ

Kavramla ilk üniversite yıllarımda tanıştım; o yıllarda Thomas Kuhn’un ‘Bilimsel Devrimlerin Yapısı’ kitabını okumuştum, mezuniyet sonrası da felsefede master için ODTÜ’ye başvurmuştum ve Prof. Ahmet İnam, mülakatta bu kitabı ve bu kavramı sormuştu; demek ki kavrama ve kitaba iyi vâkıf değilmişim ki ODTÜ’de master öğrencisi olamadım. Bu kavram, neredeyse 30 yıldır gündemimde, artık iyi bildiğimi sanıyorum, düşünüyorum.

Paradigmayı Türkçeye dünya görüşü, hayat anlayışı, yaşam tarzı, anlayış ve yaşayış olarak çevirmek istiyorum.

Her mesleğin bir paradigması var. Bilimin, sanatın, siyasetin, ticaretin, ... ve hayatın. Modern Bilim, Post-Modern Bilim. Pozitivist Bilim, İnter-disipiner Bilim vs. Empresyonist Sanat, Realist, Sürrealist, Fovist Sanat vs. Siyasette her bir parti bir görüşü (paradigmayı) temsil ediyor. Belki sadece ticarette paradigma tek : kazanç. Dinde de siyasetteki gibi bir sürü görüş (paradigma) var. Siyasetin partileri gibi dinde de fırkalar var; eskiden partiye de fırka denirdi. İttihat ve Terakki Fırkası, Cumhuriyet Halk Fırkası gibi.

Dinde de 72 (belki de 572) fırka var ama sadece biri nâciye (= hak, kurtulacak, fırka-i nâciye)!.

Bunların hepsi paradigma. Hepsini hayat ortak paydasında toplarsak üç gruba ayırabiliriz :

1. Yemek için yaşayanlar. Bunlar çoğunluk. Bunların hayattan beklentileri sadece karınlarının doyması. Bunlar (modern) köle, ve tüm dünyadaki insanların %80 ilâ 90’ı bunlardan oluşuyor.

2. Yaşamak için yiyenler. Bunlar da keyf çatanlar. En iyi imkânlara ve şartlara (evlere, arabalara, yatlara-katlara) sahip olanlar, dünyayı turlayanlar. Dünyada ne varsa ve ne işlerine yarıyorsa ona sahip olmak için yaşayanlar. Dört karı yetmiyorsa, beşinciye ve metrese; dört oda yetmiyorsa villaya, rezidansa, jeep yetmiyorsa uçağa/jete, ... bunlar, dünyadaki insanların %2’i ilâ 3’ü.

3. Bişey olmak için yaşayanlar. Bunlar da ikiye ayrılır. A) Bir unvan veya makam (Prof. MV. Bakan. Başbakan. CB.) almak için makyavelistçe davrananlar, ve bu unvanları hava atmak veya övünmek için kullananlar. B) Bu unvanları alsınlar ya da almasınlar, kendileri olmaya çalışanlar ve kendilerini, kendilerinden daha değerli bişeye vakfedenler. Bunun için herkesle çok rahat görüşebilenler. Kibir, gurur nedir bilmeyenler. Mütevâzi olanlar ve mütavâzi yaşayanlar.

Bir paradigma değişimi gerçekleşecekse bu, bu şekilde (= 3/B) gerçekleşmeli. Mevcut = hâkim paradigmalar (1, 2, 3/A), bizi, çevreyi/dünyayı (= hayatı) mahvediyor. 

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

MÂÛN NE DİYOR?!.

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara; ki onlar namazlarından gâfildirler.” (107/4-5.) Sûrede eleştirilen, namazın kendisi değil, namaz ile hayat arasındaki kopukluktur. Namazda : “Yalnız Sana kulluk ederim” (= iyyâke na‘budu); namazdan sonra : Allah’a isyan eden otoritelere, arzulara, korkulara itaat; namazı ve dini şekilsel olarak doğru, ama istikâmet ve öz/ruh olarak yalanlamış olmaktır. Bu okuma, Mâûn sûresinin ahlâkî ve toplumsal bağlamıyla birebir örtüşür. Yetimi itip kakma, Yoksulu gözetmeme, Gösteriş, Bu, din/ibadet ile hayat arasındaki yarılmadır. Namazlarından gâfildirler, ne demek?!. Bu ifade klasik olarak üç şekilde okunur : Namazın vakitlerini umursamıyorlar. Namazın ruhunu/şuurunu kaybetmişler. Namazın gereğini, gerektiği gibi hayata taşımıyorlar. Namaz kılanların çoğu, 1. maddeye duyarlı ama 2. ve 3. maddeyi ıskalıyor. = Namazda : Yâ Rabbî yalnız Sana kulluk (= itaat) ederim diyor, namaz bitince (normal hayatta) Allah’a isyan edenlere itaat ediyor. Namaz, itaatin merkezini i...
Devamı

İMAN - AMEL İLİŞKİSİ

Vita Activa - Vita Contemplativa. Amel-Eylem Yaşamı - Düşünce Yaşamı. Pratik Yaşam - Teorik Yaşam. Esasında bu iki yaşam (= iman ile amel), birbirinden ayrıl/a/maz. Bu, ruh ile beden gibidir. İman, ameli; amel, imanı tamamlar. İman, amelin özü/çekirdeği; amel, imanın meyvesidir. Öz (= iman), “çürük” olursa; meyve (= amel) “bozuk” olur. Meyvenin tadı (= lezzeti), özden, özün gücünden (= imandan) gelir. Ruhu, bedenden (= bedeni, ruhtan) ayırırsak, “ölüm” gerçekleşir. Bedenin her eylemi, ruhun emri/eseridir. Ruhta, akıl (= düşünce), arzu/istek ve irade yüklüdür. Elma/nın özü (= çekirdeği), elma olmayı ister. Düşünce (= fikir) adamı ve eylem (= aksiyon) adamı kategorileri, insandaki iman (= düşünce) ile ameli (= eylemi) birbirinden ayırmanın = insanı ikiye bölmenin sonucudur. Bu, düşünce (= fikir) adamında eylemi; eylem (= aksiyon) adamında düşünceyi yok var saymaktır. Bu, bu çağın “uzmanlık hastalığının” bir ürünüdür. Eylem, eylem için yapılmaz; eylemin (= amelin) bir amacı/ereği olmalıdı...
Devamı

KİP

Kip : Fiillerin zamana göre kullanımı. Felsefede kip, değişkenlik durumu. Vardı. Varmış. Var. Var olacak... gibi. Geçmiş. Şimdiki ve Gelecek zaman. Mış, masal formu. Bir varmış, bir yokmuş gibi. Bir zamanlar bir kral varmış; Kârun gibi bir zengin; Sokrat gibi bir âlim varmış...  Şimdi nerelerdelermiş?!. Onların da, bizim gibi, bir zamanlar bir “şimdileri” vardı. Biz de, gün gelecek “masal”! olacağız; bize de birileri “varmış” diyecek... zaman hepimizi tarih sahnesine çekecek. Sonra ne olacak?!. Kimilerine göre bişey olmayacak; kimilerine göre de herkes tekrar dirilecek ve yaptıklarından tek tek hesaba çekilecek. ... Şimdi bu hayat bize bir masal gibi = mış gibi (= oyun-oynaşmış gibi) geliyor; hayatı ciddiye almıyoruz, onu bir fırsat olarak değerlendirmiyoruz; 'ölüm, sonumuz olacak, bu hayatın keyfini çıkaralım', diyoruz.  Hayatı masal gibi görsek de, her masal mutlu sonla bitmiyor. Esasında hiçbir masal bitmiyor; çünkü zaman durmuyor, geçmişten geleceğe sürekli akıyor. Dün var...
Devamı