HELÂL, HARAM VE İFFET

HELÂL, HARAM VE İFFET

Kur'ân’da Yasak Değil, Koruma Ahlâkı

Kur'ân’ın ahlâk dili, çoğu zaman ‘yasak’ üzerinden okunmuştur. Oysa Kur'ân’ın temel amacı yasak koymak değil, hayatı korumaktır. Bu sebeple helâl, haram ve iffet kavramlarını anlamanın anahtarı, hıfz (koruma) kavramıdır.

Allah, hayatı emanet olarak yaratmıştır. Can, akıl, nesil, aile, mal, vicdan ve vahiy birer emanettir. Emanetin olduğu yerde ise hıfz, yani koruma sorumluluğu doğar. Kur'ân’ın hükümleri de büyük ölçüde bu korumanın hukukî ve ahlâkî ifadesidir.

Bu çerçevede helâl, insanın güven içinde hareket edebileceği serbest alandır. Helâl, başıboşluk değildir; Allah’ın çizdiği hikmetli düzen içinde insana açılmış meşru hareket alanıdır.

Haram ise çoğu zaman zannedildiği gibi keyfî bir yasak değildir. “Haram”, korunması gereken şeyin etrafına çekilmiş ilâhî emniyet sınırıdır. Bir şey önce değerli olduğu için korunur; korunduğu için de ona dokunmak haram olur.

Bu yüzden anne haram değildir; annelik muharremdir. Kız kardeş haram değildir; kardeşlik muharremdir. Aile bağını ayakta tutan güven, merhamet ve nesep korunmaktadır. Ensestin (= aile içi cinsel ilişkilerin) haram oluşu, cinselliğin kötü görülmesinden değil, aile emanetinin dokunulmazlığından kaynaklanır.

Aynı ilke başka alanlarda da geçerlidir. Yetimin malı haramdır; çünkü yetim korunmaktadır. Faiz haramdır; çünkü ekonomik adâlet korunmaktadır. İftira haramdır; çünkü insanın onuru korunmaktadır. Cinayet haramdır; çünkü hayat korunmaktadır. Şirk haramdır; çünkü kulluğun yönü ve tevhîd korunmaktadır.

Demek ki Kur'ân’da haramın ortak mantığı, korumaktır. Yasak, bu korumanın hukukî ifadesidir.

İffet de aynı sistemin ahlâkî boyutudur. İffet yalnızca cinsellikle ilgili bir erdem değildir. İffet, insanın bütün arzularını Allah’ın koyduğu hikmetli sınırlar içinde tutabilme olgunluğudur. Gözün iffeti vardır; harama bakmamaktır. Dilin iffeti vardır; yalan, iftira ve gıybetten uzak durmaktır. Elin iffeti vardır; zulme uzanmamaktır. Malın iffeti vardır; haksız kazançtan sakınmaktır. Kalbin iffeti vardır; kibir, haset ve riya ile kirlenmemektir. Ferci korumak ise iffetin önemli bir parçasıdır; fakat tamamı değildir.

Bu sebeple Kur'ân’ın “li-furûcihim hâfizûn” ifadesi, yalnızca bir organın korunmasını değil, insanın mahremiyet bilincini ve emanet ahlâkını ifade eder. Korunan sadece beden değil; şahsiyettir.

Helâl ile haram birbirinin düşmanı değildir. Haram, helâlin düşmanı değil; muhafızıdır. Nasıl bir bahçeyi çit değil, çitin koruduğu hayat anlamlı kılıyorsa; haram da helâl hayatı koruyan sınırdır. Sınır ortadan kalkarsa özgürlük büyümez; güven kaybolur.

Böyle bakıldığında Kur'ân’ın ahlâk mimarisi şu şekilde okunabilir : Emanet → Hıfz → Hürmet → Haram → Helâl Hayat → İffet → Emniyet → Selâm.

Allah emanet verir. Mü’min onu korur. Korunan şey hürmet kazanır. Hürmeti olan şey için haram sınırı oluşur. Haram sınırı, helâl hayatı güven içinde yaşatır. Bu güven içinde yaşayan insan iffet sahibi olur. İffetin meyvesi emniyettir; emniyetin toplumsal meyvesi ise selâmdır.

Sonuç olarak Kur'ân’ın amacı insanı yasaklarla kuşatmak değildir. Amaç, emanet bilincine sahip, kendisini, ailesini, toplumunu ve yeryüzünü koruyan güvenilir bir insan inşâ etmektir. Helâl, haram ve iffet; işte bu büyük inşânın birbirini tamamlayan üç temel kavramıdır. Yasak merkezli bir din anlayışı korku üretir; emanet ve koruma merkezli bir din anlayışı ise güven, hürmet, selâm/et ve emniyet üretir.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

MÂÛN NE DİYOR?!.

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara; ki onlar namazlarından gâfildirler.” (107/4-5.) Sûrede eleştirilen, namazın kendisi değil, namaz ile hayat arasındaki kopukluktur. Namazda : “Yalnız Sana kulluk ederim” (= iyyâke na‘budu); namazdan sonra : Allah’a isyan eden otoritelere, arzulara, korkulara itaat; namazı ve dini şekilsel olarak doğru, ama istikâmet ve öz/ruh olarak yalanlamış olmaktır. Bu okuma, Mâûn sûresinin ahlâkî ve toplumsal bağlamıyla birebir örtüşür. Yetimi itip kakma, Yoksulu gözetmeme, Gösteriş, Bu, din/ibadet ile hayat arasındaki yarılmadır. Namazlarından gâfildirler, ne demek?!. Bu ifade klasik olarak üç şekilde okunur : Namazın vakitlerini umursamıyorlar. Namazın ruhunu/şuurunu kaybetmişler. Namazın gereğini, gerektiği gibi hayata taşımıyorlar. Namaz kılanların çoğu, 1. maddeye duyarlı ama 2. ve 3. maddeyi ıskalıyor. = Namazda : Yâ Rabbî yalnız Sana kulluk (= itaat) ederim diyor, namaz bitince (normal hayatta) Allah’a isyan edenlere itaat ediyor. Namaz, itaatin merkezini i...
Devamı

HAYATIN GAYESİ

Hayatın Gayesi İnsan, hayatın gayesini bilmeden hayatını doğru yaşayamaz. Çünkü insan, niçin yaşadığını bilmeden nasıl yaşayacağını da bilemez. İnsan ömrü, çağlara ve coğrafyalara göre değişse de dünya hayatı bütünüyle düşünüldüğünde oldukça kısadır. Kabaca bakıldığında bunun ilk çeyreği hazırlık, orta yarısı üretim ve çalışma, son çeyreği ise muhasebe ve vedadır. Hayatın istikameti, büyük ölçüde bu çalışma döneminde belirlenir. İnsan neyin peşinden koşacağını, ömrünü neye adayacağını ve emeğini ne uğruna harcayacağını bu yıllarda seçer. Bugün insanların büyük çoğunluğu daha iyi bir ev, daha iyi bir araba, daha yüksek bir gelir ve daha konforlu bir hayat için çalışmaktadır. Daha geniş bir kesim ise sadece kendisinin ve ailesinin temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek için emek vermektedir. Bunların hiçbiri yanlış değildir. Çünkü insanın yemesi, içmesi, barınması ve çalışması hayatın tabii gerekleridir. Fakat asıl soru şudur : İnsan bunun/bunlar için mi yaratılmıştır?!. İnsanlığın içine dü...
Devamı

KİP

Kip : Fiillerin zamana göre kullanımı. Felsefede kip, değişkenlik durumu. Vardı. Varmış. Var. Var olacak... gibi. Geçmiş. Şimdiki ve Gelecek zaman. Mış, masal formu. Bir varmış, bir yokmuş gibi. Bir zamanlar bir kral varmış; Kârun gibi bir zengin; Sokrat gibi bir âlim varmış...  Şimdi nerelerdelermiş?!. Onların da, bizim gibi, bir zamanlar bir “şimdileri” vardı. Biz de, gün gelecek “masal”! olacağız; bize de birileri “varmış” diyecek... zaman hepimizi tarih sahnesine çekecek. Sonra ne olacak?!. Kimilerine göre bişey olmayacak; kimilerine göre de herkes tekrar dirilecek ve yaptıklarından tek tek hesaba çekilecek. ... Şimdi bu hayat bize bir masal gibi = mış gibi (= oyun-oynaşmış gibi) geliyor; hayatı ciddiye almıyoruz, onu bir fırsat olarak değerlendirmiyoruz; 'ölüm, sonumuz olacak, bu hayatın keyfini çıkaralım', diyoruz.  Hayatı masal gibi görsek de, her masal mutlu sonla bitmiyor. Esasında hiçbir masal bitmiyor; çünkü zaman durmuyor, geçmişten geleceğe sürekli akıyor. Dün var...
Devamı