TAYR-AN EBÂBÎL

TAYR-AN EBÂBÎL

Ebâbîl kuşları. Kâbe’yi yıkmaya gelen Ebrehe’nin ordusunu “yenmiş ekin taneleri” (= ke-asfin me’kûl) gibi yapan kuşlar.

Tayr (طير) kökü ve anlam alanı Arapçada sadece “kuş” değildir. Aynı kökten gelen tâʾir (طائر) : kuş, ama mecazen kısmet, nasip, amel; ṭâirah (طاؤره) : uğur-uğursuzluk inancı; tetayyarnâ (تَطَيَّرْنَا) : uğursuz saydık. (36/18.)

Kuşa karşılık gelen 'kader - amel - sonuç' bağlantısı, İslam öncesi Arap zihninde zaten vardır. Araplar, kuşun uçuş yönünden kader okurlardı. Kur’an bu zihniyeti iptal etmez, dönüştürür.

Yâsin 18. âyetteki “tetayyarnâ bikum” çok kritik : “sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık.” (36/18.) Burada, uğursuzluğu kuşa bağlayan zihniyet aynen aktarılır. Ama dikkat!, Kur’an bu yorumu onaylamaz, teşhir eder; yani, “uğursuzluk Elçilerde değil, sizde.” der.

Bu tayr, dış bir işaret değil; insanın kendi tavrıdır, amelidir.

“Herkesin kuşunu boynuna doladık” âyeti = “ve kulli insânin elzemnâhu ṭâirahû fî ‘unukih.” (17/13.) de bunu destekler.

Buradaki :

  • Kuş = Amel.
  • Boyun = Kaçınılmazlık sorumluluk.

Bu kuş, insanın kendisiyle birlikte; yani, artık uğur-uğursuzluk gökten gelen bir kuşta/kuşla değil, insanın kendi yaptığında/amelinde.

Halk dilindeki “kuşlar söyledi” deyimi de önemli bir ipucu. Halk dili genellikle eski hakikatin tortusunu taşır.

Kuşlar söyledi :

  • Görünmeyen bir haber.
  • Yukarıdan gelen bilgi.
  • Kontrol dışı ama bize temas eden bir gerçek.

Kur’an bunu mistik (âfâkî) bırakmaz, ahlâkîleştirir; “o haber” senin kendi fiilindir, fiilinin bir sonucudur, der.

Tayr, Tûr ve Tavr diye de okunabilir.

  • Tavr (طور): hâl, merhale, tavır.
  • Tûr (طور): dağ / yükselme / tecellî mekânı.
  • Tayr (طير): hareket, uçuş, kader işareti.

Bunlar rakip okumalar değil, katmanlı okumalardır.

Kur’an, uğursuzluğu kuştan alır; kuşu insanın boynuna asar. Sorumluluğu metafizikten ahlâka taşır; amel defteri ile kuşu ilişkilendirir.

Bu bir “zorlama te’vil” değil, Kur’an’ın müşrik zihniyetle hesaplaşmasının tam merkezidir.

Ebrehe’nin (kötü) ameli, onu “yenmiş ekine” çevirdi = mahvetti. Allah bunu yaparken ebâbil kuşlarını kullandı. Allah, yarattığı her varlığı istediği gibi kullanabilir. 

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

MÂÛN NE DİYOR?!.

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara; ki onlar namazlarından gâfildirler.” (107/4-5.) Sûrede eleştirilen, namazın kendisi değil, namaz ile hayat arasındaki kopukluktur. Namazda : “Yalnız Sana kulluk ederim” (= iyyâke na‘budu); namazdan sonra : Allah’a isyan eden otoritelere, arzulara, korkulara itaat; namazı ve dini şekilsel olarak doğru, ama istikâmet ve öz/ruh olarak yalanlamış olmaktır. Bu okuma, Mâûn sûresinin ahlâkî ve toplumsal bağlamıyla birebir örtüşür. Yetimi itip kakma, Yoksulu gözetmeme, Gösteriş, Bu, din/ibadet ile hayat arasındaki yarılmadır. Namazlarından gâfildirler, ne demek?!. Bu ifade klasik olarak üç şekilde okunur : Namazın vakitlerini umursamıyorlar. Namazın ruhunu/şuurunu kaybetmişler. Namazın gereğini, gerektiği gibi hayata taşımıyorlar. Namaz kılanların çoğu, 1. maddeye duyarlı ama 2. ve 3. maddeyi ıskalıyor. = Namazda : Yâ Rabbî yalnız Sana kulluk (= itaat) ederim diyor, namaz bitince (normal hayatta) Allah’a isyan edenlere itaat ediyor. Namaz, itaatin merkezini i...
Devamı

İMAN - AMEL İLİŞKİSİ

Vita Activa - Vita Contemplativa. Amel-Eylem Yaşamı - Düşünce Yaşamı. Pratik Yaşam - Teorik Yaşam. Esasında bu iki yaşam (= iman ile amel), birbirinden ayrıl/a/maz. Bu, ruh ile beden gibidir. İman, ameli; amel, imanı tamamlar. İman, amelin özü/çekirdeği; amel, imanın meyvesidir. Öz (= iman), “çürük” olursa; meyve (= amel) “bozuk” olur. Meyvenin tadı (= lezzeti), özden, özün gücünden (= imandan) gelir. Ruhu, bedenden (= bedeni, ruhtan) ayırırsak, “ölüm” gerçekleşir. Bedenin her eylemi, ruhun emri/eseridir. Ruhta, akıl (= düşünce), arzu/istek ve irade yüklüdür. Elma/nın özü (= çekirdeği), elma olmayı ister. Düşünce (= fikir) adamı ve eylem (= aksiyon) adamı kategorileri, insandaki iman (= düşünce) ile ameli (= eylemi) birbirinden ayırmanın = insanı ikiye bölmenin sonucudur. Bu, düşünce (= fikir) adamında eylemi; eylem (= aksiyon) adamında düşünceyi yok var saymaktır. Bu, bu çağın “uzmanlık hastalığının” bir ürünüdür. Eylem, eylem için yapılmaz; eylemin (= amelin) bir amacı/ereği olmalıdı...
Devamı

KİP

Kip : Fiillerin zamana göre kullanımı. Felsefede kip, değişkenlik durumu. Vardı. Varmış. Var. Var olacak... gibi. Geçmiş. Şimdiki ve Gelecek zaman. Mış, masal formu. Bir varmış, bir yokmuş gibi. Bir zamanlar bir kral varmış; Kârun gibi bir zengin; Sokrat gibi bir âlim varmış...  Şimdi nerelerdelermiş?!. Onların da, bizim gibi, bir zamanlar bir “şimdileri” vardı. Biz de, gün gelecek “masal”! olacağız; bize de birileri “varmış” diyecek... zaman hepimizi tarih sahnesine çekecek. Sonra ne olacak?!. Kimilerine göre bişey olmayacak; kimilerine göre de herkes tekrar dirilecek ve yaptıklarından tek tek hesaba çekilecek. ... Şimdi bu hayat bize bir masal gibi = mış gibi (= oyun-oynaşmış gibi) geliyor; hayatı ciddiye almıyoruz, onu bir fırsat olarak değerlendirmiyoruz; 'ölüm, sonumuz olacak, bu hayatın keyfini çıkaralım', diyoruz.  Hayatı masal gibi görsek de, her masal mutlu sonla bitmiyor. Esasında hiçbir masal bitmiyor; çünkü zaman durmuyor, geçmişten geleceğe sürekli akıyor. Dün var...
Devamı