İMAN : A-B MODELİ ve El-HÂDÎ ENTEGRASYONU

İMAN : A-B MODELİ ve El-HÂDÎ ENTEGRASYONU

1) Ontolojik Temel : A (Hakikat) = El-Hâdî

Modelin başlangıç noktası insan değil, hakikatin kendisidir.

A = Hakikat / Varlık Zemini

Bu zeminin aktif yönlendirme niteliği : El-Hâdî.

Burada kritik nokta şudur : Bilgi ve yönelim insan tarafından üretilmez; imkân olarak verilir.

El-Hâdî :

• Yönü yaratır.

• Yönelimi mümkün kılar.

• Yolun var olmasını sağlar.

2) Epistemik Düzey : B₁ (Bilme / Tasdik)

İnsanın ilk karşılığı :

• A’nın zihinde temsil edilmesi.

• “Allah vardır” bilgisinin oluşması.

• Kavramsal tasdik.

Bu düzey, epistemolojidir; yani “yolun haritası”; ama harita, henüz yürüyüş değildir.

3) Fenomenolojik Düzey : B₂ (Yaşama / Tatbik)

Bilginin ikinci dönüşümü :

• Temsil : Yaşantı.

• Bilgi : Eylem.

• Kavram : Hâl.

Burada insan artık sadece bilen değil, içinde yürüyen varlıktır.

Bu düzey, yolun bizzat tecrübe edilmesidir.

4) İmanın İşleyişi (Dinamik Model)

Süreç tek yönlü değil, döngüseldir :

• A (El-Hâdî), yön verir / imkân açar.

• B₁ (tasdik), yolu “bilir”.

• B₂ (tatbik), yolu “yürür”.

• B₂ geri besleme üretir.

• Deneyim, anlayışı derinleştirir.

• Yaşantı, bilgiyi dönüştürür.

5) İmanın Kişideki Görünüm Katmanları

Bu döngü insan üzerinde şu şekilde görünür :

• Tasdik, zihinsel kabul.

• İkrar, dilsel görünürlük.

• Tatbik, eylemsel dönüşüm.

• Hâl, karakterleşmiş istikrar.

• Şâhitlik, varoluşun işaretleşmesi.

6) Nihâî İlke

Modelin öz cümlesi : İman, El-Hâdî (A) tarafından mümkün kılınan ontolojik yönelim içinde, B’nin (insanın) önce bilgisel (epistemik), sonra yaşantısal (fenomenolojik) olarak dönüşmesidir.

7) Özet

• Yolu bilmek, epistemoloji (B₁).

• Yolu yürümek, fenomenoloji (B₂).

• Yolun imkânı, ontoloji (A = El-Hâdî).

Ve sonuç : İman, bilginin doğruluğu değil; varlığın insanda yürüyüşe dönüşmesidir. Yürüyüşe dönüşmeyen iman, ölüdür.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

İMAN - AMEL İLİŞKİSİ

Vita Activa - Vita Contemplativa. Amel-Eylem Yaşamı - Düşünce Yaşamı. Pratik Yaşam - Teorik Yaşam. Esasında bu iki yaşam (= iman ile amel), birbirinden ayrıl/a/maz. Bu, ruh ile beden gibidir. İman, ameli; amel, imanı tamamlar. İman, amelin özü/çekirdeği; amel, imanın meyvesidir. Öz (= iman), “çürük” olursa; meyve (= amel) “bozuk” olur. Meyvenin tadı (= lezzeti), özden, özün gücünden (= imandan) gelir. Ruhu, bedenden (= bedeni, ruhtan) ayırırsak, “ölüm” gerçekleşir. Bedenin her eylemi, ruhun emri/eseridir. Ruhta, akıl (= düşünce), arzu/istek ve irade yüklüdür. Elma/nın özü (= çekirdeği), elma olmayı ister. Düşünce (= fikir) adamı ve eylem (= aksiyon) adamı kategorileri, insandaki iman (= düşünce) ile ameli (= eylemi) birbirinden ayırmanın = insanı ikiye bölmenin sonucudur. Bu, düşünce (= fikir) adamında eylemi; eylem (= aksiyon) adamında düşünceyi yok var saymaktır. Bu, bu çağın “uzmanlık hastalığının” bir ürünüdür. Eylem, eylem için yapılmaz; eylemin (= amelin) bir amacı/ereği olmalıdı...
Devamı

MÂÛN NE DİYOR?!.

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara; ki onlar namazlarından gâfildirler.” (107/4-5.) Sûrede eleştirilen, namazın kendisi değil, namaz ile hayat arasındaki kopukluktur. Namazda : “Yalnız Sana kulluk ederim” (= iyyâke na‘budu); namazdan sonra : Allah’a isyan eden otoritelere, arzulara, korkulara itaat; namazı ve dini şekilsel olarak doğru, ama istikâmet ve öz/ruh olarak yalanlamış olmaktır. Bu okuma, Mâûn sûresinin ahlâkî ve toplumsal bağlamıyla birebir örtüşür. Yetimi itip kakma, Yoksulu gözetmeme, Gösteriş, Bu, din/ibadet ile hayat arasındaki yarılmadır. Namazlarından gâfildirler, ne demek?!. Bu ifade klasik olarak üç şekilde okunur : Namazın vakitlerini umursamıyorlar. Namazın ruhunu/şuurunu kaybetmişler. Namazın gereğini, gerektiği gibi hayata taşımıyorlar. Namaz kılanların çoğu, 1. maddeye duyarlı ama 2. ve 3. maddeyi ıskalıyor. = Namazda : Yâ Rabbî yalnız Sana kulluk (= itaat) ederim diyor, namaz bitince (normal hayatta) Allah’a isyan edenlere itaat ediyor. Namaz, itaatin merkezini i...
Devamı

KİP

Kip : Fiillerin zamana göre kullanımı. Felsefede kip, değişkenlik durumu. Vardı. Varmış. Var. Var olacak... gibi. Geçmiş. Şimdiki ve Gelecek zaman. Mış, masal formu. Bir varmış, bir yokmuş gibi. Bir zamanlar bir kral varmış; Kârun gibi bir zengin; Sokrat gibi bir âlim varmış...  Şimdi nerelerdelermiş?!. Onların da, bizim gibi, bir zamanlar bir “şimdileri” vardı. Biz de, gün gelecek “masal”! olacağız; bize de birileri “varmış” diyecek... zaman hepimizi tarih sahnesine çekecek. Sonra ne olacak?!. Kimilerine göre bişey olmayacak; kimilerine göre de herkes tekrar dirilecek ve yaptıklarından tek tek hesaba çekilecek. ... Şimdi bu hayat bize bir masal gibi = mış gibi (= oyun-oynaşmış gibi) geliyor; hayatı ciddiye almıyoruz, onu bir fırsat olarak değerlendirmiyoruz; 'ölüm, sonumuz olacak, bu hayatın keyfini çıkaralım', diyoruz.  Hayatı masal gibi görsek de, her masal mutlu sonla bitmiyor. Esasında hiçbir masal bitmiyor; çünkü zaman durmuyor, geçmişten geleceğe sürekli akıyor. Dün var...
Devamı