DEĞİŞİM EKSENİNDE ARAÇ-AMAÇ AYRIMI

#Araç #Amaç #Araç-Amaç #Değişim #AracınAmaçlaşması #Sapma #İstikâmet 

DEĞİŞİM EKSENİNDE ARAÇ-AMAÇ AYRIMI

İnsan, değişimin ortasında yaşayan bir varlıktır. Zaman akar, şartlar dönüşür, ihtiyaçlar farklılaşır, araçlar çoğalır. Bu yüzden insanın ilk teması daima çokluk ve değişkenliktir. Fakat tam burada temel bir problem doğar : Değişen şeyler arasında değişmeyeni ayırt edemeyen insan, aracı amaç zanneder.

1. Değişim : Araçların Alanı

Değişim, doğası gereği araçların alanıdır.

Çünkü araç :

• Zamana bağlıdır.

• Şartlara göre şekil değiştirir.

• İkame edilebilir.

• Çoğaltılabilir.

Dün “iyi at” olan şey, bugün “iyi araba” olur; yarın başka bir forma dönüşür. Bu dönüşüm bize şunu gösterir : Değişebilen şey, kendi başına amaç olamaz. Eğer olsaydı, değişmesi mümkün olmazdı.

Çünkü amaç :

• Sabit olmalıdır.

• Kendi kendine yeterli olmalıdır.

• Başka bir şeye dayanmamalıdır.

O hâlde değişim, bize doğrudan bir ölçü verir : Değişen = araçtır.

2. Modern Sapma : Değişeni Amaçlaştırmak

Modern insanın en büyük kırılması burada gerçekleşir : Araçların hızla değişmesi, onların amaç zannedilmesine yol açar.

Bugün :

• Hız bir hedef olur.

• Konfor bir hedef olur.

• Verim bir hedef olur.

• Teknoloji bir hedef olur.

Bu hedeflerin her biri şu soruya çarpar : Bütün bunlar ne için = niçin?!.

Bu soruya cevap verilemiyorsa ortada amaç yoktur, sadece birbirini doğuran araçlar zinciri vardır.

3. Amaç : Değişimin Ötesi

Amaç, değişimin içinde bulunmaz; onu aşar.

Çünkü :

• Değişim, parçalıdır.

• Amaç, birleştiricidir.

• Değişim, akış hâlindedir.

• Amaç, sabittir.

• Değişim, dışsal koşullara bağlıdır.

• Amaç, ontolojik temele dayanır.

Amaç, değişimden türetilmez; değişimi anlamlandıran sabit referanstır.

4. Araç-Amaç İlişkisinin Doğru Kurulumu

Sağlıklı yapı şu şekilde kurulmalıdır :

• Amaç : Sabit referans.

• Araç : Bu referansa göre seçilen ve değişebilen unsur.

Amaç, araç üretir; araç, amaç üretmez.

5. Değişim İçinde İstikâmet

İnsan değişimi durduramaz ama değişim içinde istikametini koruyabilir.

• Araçlar değişirse problem değil.

• Amaç değişirse problem; çünkü bunun sonu yok; bu yüzden amacın sabit kalması zorunlu.

Araçlardaki değişim, sapma sebebi değil; istikâmetin gereği.

6. Nihâî Ölçü

Bir şey, beni kendinde durduruyorsa, o şey amaç zannedilmiştir; beni aşan bir yöne taşıyorsa, araçtır.

7. Sonuç

İnsan, değişimin ortasında yaşar ama değişim için yaşamaz.

• Değişen her şey araçtır.

• Amaç olan, değişmez.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

İMAN - AMEL İLİŞKİSİ

Vita Activa - Vita Contemplativa. Amel-Eylem Yaşamı - Düşünce Yaşamı. Pratik Yaşam - Teorik Yaşam. Esasında bu iki yaşam (= iman ile amel), birbirinden ayrıl/a/maz. Bu, ruh ile beden gibidir. İman, ameli; amel, imanı tamamlar. İman, amelin özü/çekirdeği; amel, imanın meyvesidir. Öz (= iman), “çürük” olursa; meyve (= amel) “bozuk” olur. Meyvenin tadı (= lezzeti), özden, özün gücünden (= imandan) gelir. Ruhu, bedenden (= bedeni, ruhtan) ayırırsak, “ölüm” gerçekleşir. Bedenin her eylemi, ruhun emri/eseridir. Ruhta, akıl (= düşünce), arzu/istek ve irade yüklüdür. Elma/nın özü (= çekirdeği), elma olmayı ister. Düşünce (= fikir) adamı ve eylem (= aksiyon) adamı kategorileri, insandaki iman (= düşünce) ile ameli (= eylemi) birbirinden ayırmanın = insanı ikiye bölmenin sonucudur. Bu, düşünce (= fikir) adamında eylemi; eylem (= aksiyon) adamında düşünceyi yok var saymaktır. Bu, bu çağın “uzmanlık hastalığının” bir ürünüdür. Eylem, eylem için yapılmaz; eylemin (= amelin) bir amacı/ereği olmalıdı...
Devamı

MÂÛN NE DİYOR?!.

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara; ki onlar namazlarından gâfildirler.” (107/4-5.) Sûrede eleştirilen, namazın kendisi değil, namaz ile hayat arasındaki kopukluktur. Namazda : “Yalnız Sana kulluk ederim” (= iyyâke na‘budu); namazdan sonra : Allah’a isyan eden otoritelere, arzulara, korkulara itaat; namazı ve dini şekilsel olarak doğru, ama istikâmet ve öz/ruh olarak yalanlamış olmaktır. Bu okuma, Mâûn sûresinin ahlâkî ve toplumsal bağlamıyla birebir örtüşür. Yetimi itip kakma, Yoksulu gözetmeme, Gösteriş, Bu, din/ibadet ile hayat arasındaki yarılmadır. Namazlarından gâfildirler, ne demek?!. Bu ifade klasik olarak üç şekilde okunur : Namazın vakitlerini umursamıyorlar. Namazın ruhunu/şuurunu kaybetmişler. Namazın gereğini, gerektiği gibi hayata taşımıyorlar. Namaz kılanların çoğu, 1. maddeye duyarlı ama 2. ve 3. maddeyi ıskalıyor. = Namazda : Yâ Rabbî yalnız Sana kulluk (= itaat) ederim diyor, namaz bitince (normal hayatta) Allah’a isyan edenlere itaat ediyor. Namaz, itaatin merkezini i...
Devamı

KİP

Kip : Fiillerin zamana göre kullanımı. Felsefede kip, değişkenlik durumu. Vardı. Varmış. Var. Var olacak... gibi. Geçmiş. Şimdiki ve Gelecek zaman. Mış, masal formu. Bir varmış, bir yokmuş gibi. Bir zamanlar bir kral varmış; Kârun gibi bir zengin; Sokrat gibi bir âlim varmış...  Şimdi nerelerdelermiş?!. Onların da, bizim gibi, bir zamanlar bir “şimdileri” vardı. Biz de, gün gelecek “masal”! olacağız; bize de birileri “varmış” diyecek... zaman hepimizi tarih sahnesine çekecek. Sonra ne olacak?!. Kimilerine göre bişey olmayacak; kimilerine göre de herkes tekrar dirilecek ve yaptıklarından tek tek hesaba çekilecek. ... Şimdi bu hayat bize bir masal gibi = mış gibi (= oyun-oynaşmış gibi) geliyor; hayatı ciddiye almıyoruz, onu bir fırsat olarak değerlendirmiyoruz; 'ölüm, sonumuz olacak, bu hayatın keyfini çıkaralım', diyoruz.  Hayatı masal gibi görsek de, her masal mutlu sonla bitmiyor. Esasında hiçbir masal bitmiyor; çünkü zaman durmuyor, geçmişten geleceğe sürekli akıyor. Dün var...
Devamı