FORM, ÖZ VE YÖNELİM ÜZERİNE

#Form #Öz #Yönelim #Şeriat #İstiğnâ #İmkân #Şükür #Çevre #A-B #Model

Form, Öz ve Yönelim Üzerine

1. Temel Ontolojik Çerçeve : A ve B

Bu çalışma, varlığı iki temel düzlem üzerinden anlamaya çalışır :

• A (Hakikat/Kaynak) : Değişmeyen, varlığı mümkün kılan ilke. Hidayet, imkân ve anlamın nihai kaynağı.

• B (İnsan/Bilinç) : Algılayan, yönelen, tercih eden ve eyleyen varlık alanı.

İnsan tecrübesi, A ile B arasındaki ilişki üzerinden şekillenir. Bu ilişki doğrudan değil, çoğu zaman form aracılığıyla kurulur.

2. Form ve Öz İlişkisi

İnsan, hakikate doğrudan değil, form üzerinden temas eder.

• Form : Beden, ritüel, hukuk (şeriat), davranış, görünür eylem alanı

• Öz : Niyet, bilinç, takvâ, yönelim kalitesi

Bu yapı içinde form iki işlev görür :

1. Özün taşıyıcısıdır.

2. Özün şekillendiricisidir.

Dolayısıyla form nötr değildir; hem açabilir hem perde olabilir.

3. Şeriat ve Formun İşlevi

Şeriat, form düzeyinde düzen kurar. Ancak amacı formun kendisi değil, form üzerinden özün inşasıdır.

İnsan, bu dünyada öze doğrudan değil, formun disiplin edici yapısı üzerinden yürür. Bu yüzden şeriat, sadece dış düzen değil, iç yönelimi şekillendiren bir eğitim alanıdır.

4. İstiğna : Formun Bağımsızlaşması

Form, kendi referansını kendisi üretmeye başladığında bir kırılma meydana gelir :

• Araç olan form, amaç haline gelir.

• Dış referans (A) devre dışı kalır.

• Sistem kapalı hale gelir.

Bu duruma istiğna (kendine yeterlik iddiası) denir.

İstiğna, nedensellik zincirinin kopmasıdır : Emek ve form, mutlak kaynak haline getirilir.

5. Parazit ve İçsel Belirleyicilik

İnsanın yönelimi sadece dış çevreyle belirlenmez. Asıl belirleyici iç yapıdır :

• Niyet

• Alışkanlıklar

• Dikkat rejimi

• Değer sistemi

Çevre tetikler, fakat iç yapı sonucu belirler. Bu iç-dış etkileşim içinde "parazit", yönelimi bozan unsurların genel adıdır.

6. Motor Metaforu : İmkân ve Yönelim

İnsan, çalışır durumda bir sistemdir.

• Motor : İmkân alanı (= Ontolojik kapasite)

• Şoför : İrade ve yönelim

• Yol : Çevre ve koşullar

Herkesin motoru çalışır durumdadır; fakat beygir gücü, yol, sürüş tarzı ve yönelim farklıdır. Bu farklılıklar varışları belirler.

7. Başarı ve İstiğna Riski

Başarı, algıyı daraltma riski taşır :

• Nedensellik “ben” merkezine kayabilir.

• Referans A’dan B’ye kayar.

• İstiğna eğilimi güçlenir.

Bu nedenle başarı, aynı zamanda bir bilinç testidir.

8. Şükür : Referans Düzeltme Mekanizması

Şükür, sadece teşekkür değil, ontolojik bir düzeltmedir.

Şükür :

• Nedenselliği A’ya bağlar.

• Benlik merkezini sınırlar.

• Sonucu kaynağına iade eder.

Bu nedenle şükür = asıl güce referans verme bilincidir.

9. Genel Sonuç

İnsan tecrübesi şu eksen üzerinde şekillenir :

• A : Hakikat ve kaynak

• B : İnsan ve yönelim

• Form : İlişki alanı

Bu yapı içinde :

• Form öze açabilir veya perde olabilir.

• İstiğna formu kapalı sisteme dönüştürür.

• Şükür referansı yeniden A’ya bağlar.

Sonuç olarak insan, form üzerinden öze yürür; fakat yürüyüşün yönünü belirleyen şey, formun kendisi değil, yönelimin kalitesidir.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

İMAN - AMEL İLİŞKİSİ

Vita Activa - Vita Contemplativa. Amel-Eylem Yaşamı - Düşünce Yaşamı. Pratik Yaşam - Teorik Yaşam. Esasında bu iki yaşam (= iman ile amel), birbirinden ayrıl/a/maz. Bu, ruh ile beden gibidir. İman, ameli; amel, imanı tamamlar. İman, amelin özü/çekirdeği; amel, imanın meyvesidir. Öz (= iman), “çürük” olursa; meyve (= amel) “bozuk” olur. Meyvenin tadı (= lezzeti), özden, özün gücünden (= imandan) gelir. Ruhu, bedenden (= bedeni, ruhtan) ayırırsak, “ölüm” gerçekleşir. Bedenin her eylemi, ruhun emri/eseridir. Ruhta, akıl (= düşünce), arzu/istek ve irade yüklüdür. Elma/nın özü (= çekirdeği), elma olmayı ister. Düşünce (= fikir) adamı ve eylem (= aksiyon) adamı kategorileri, insandaki iman (= düşünce) ile ameli (= eylemi) birbirinden ayırmanın = insanı ikiye bölmenin sonucudur. Bu, düşünce (= fikir) adamında eylemi; eylem (= aksiyon) adamında düşünceyi yok var saymaktır. Bu, bu çağın “uzmanlık hastalığının” bir ürünüdür. Eylem, eylem için yapılmaz; eylemin (= amelin) bir amacı/ereği olmalıdı...
Devamı

MÂÛN NE DİYOR?!.

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara; ki onlar namazlarından gâfildirler.” (107/4-5.) Sûrede eleştirilen, namazın kendisi değil, namaz ile hayat arasındaki kopukluktur. Namazda : “Yalnız Sana kulluk ederim” (= iyyâke na‘budu); namazdan sonra : Allah’a isyan eden otoritelere, arzulara, korkulara itaat; namazı ve dini şekilsel olarak doğru, ama istikâmet ve öz/ruh olarak yalanlamış olmaktır. Bu okuma, Mâûn sûresinin ahlâkî ve toplumsal bağlamıyla birebir örtüşür. Yetimi itip kakma, Yoksulu gözetmeme, Gösteriş, Bu, din/ibadet ile hayat arasındaki yarılmadır. Namazlarından gâfildirler, ne demek?!. Bu ifade klasik olarak üç şekilde okunur : Namazın vakitlerini umursamıyorlar. Namazın ruhunu/şuurunu kaybetmişler. Namazın gereğini, gerektiği gibi hayata taşımıyorlar. Namaz kılanların çoğu, 1. maddeye duyarlı ama 2. ve 3. maddeyi ıskalıyor. = Namazda : Yâ Rabbî yalnız Sana kulluk (= itaat) ederim diyor, namaz bitince (normal hayatta) Allah’a isyan edenlere itaat ediyor. Namaz, itaatin merkezini i...
Devamı

KİP

Kip : Fiillerin zamana göre kullanımı. Felsefede kip, değişkenlik durumu. Vardı. Varmış. Var. Var olacak... gibi. Geçmiş. Şimdiki ve Gelecek zaman. Mış, masal formu. Bir varmış, bir yokmuş gibi. Bir zamanlar bir kral varmış; Kârun gibi bir zengin; Sokrat gibi bir âlim varmış...  Şimdi nerelerdelermiş?!. Onların da, bizim gibi, bir zamanlar bir “şimdileri” vardı. Biz de, gün gelecek “masal”! olacağız; bize de birileri “varmış” diyecek... zaman hepimizi tarih sahnesine çekecek. Sonra ne olacak?!. Kimilerine göre bişey olmayacak; kimilerine göre de herkes tekrar dirilecek ve yaptıklarından tek tek hesaba çekilecek. ... Şimdi bu hayat bize bir masal gibi = mış gibi (= oyun-oynaşmış gibi) geliyor; hayatı ciddiye almıyoruz, onu bir fırsat olarak değerlendirmiyoruz; 'ölüm, sonumuz olacak, bu hayatın keyfini çıkaralım', diyoruz.  Hayatı masal gibi görsek de, her masal mutlu sonla bitmiyor. Esasında hiçbir masal bitmiyor; çünkü zaman durmuyor, geçmişten geleceğe sürekli akıyor. Dün var...
Devamı