KULLUK BAĞLAMINDA EFENDİ–KÖLE İLİŞKİSİ

KULLUK BAĞLAMINDA EFENDİ–KÖLE İLİŞKİSİ

A-B Modeli Açısından Yapısal Bir Ayrım

Efendi–köle ilişkisi, insanlık tarihinde hem somut bir toplumsal gerçeklik hem de düşünsel bir model olarak ortaya çıkar. Ancak “kulluk” kavramı ile karıştırıldığında ciddi bir anlam kayması üretir.

Bu nedenle temel ayrımı net koymak gerekir.

1. Kölelik : B’nin B’ye Tahakkümü

Kölelik, A-B modelinde B içindeki bir ilişkinin mutlaklaşmasıdır.

Burada :

• B (= insan, sistem, kurum, arzu) başka bir B’yi nesneleştirir.

• İlişki karşılıklı değil, asimetriktir,

• Bir taraf araç, diğer taraf amaç haline gelir.

• Güç, çıkar ve kontrol ilişkisi belirleyicidir.

Efendi-köle düzeninde efendi de köle de B düzlemindedir.

Dolayısıyla ikisi de aynı ontolojik sınırlılığa sahiptir.

Bu nedenle :

• Efendi mutlak değildir.

• Köle değersiz değildir, fakat ilişki yapısı bozuktur.

Bu yapı kaçınılmaz olarak :

• Çıkar üretir.

• Sömürü üretir.

• Bağımlılık üretir ve kendini yeniden üretmek zorunda kalır.

Kölelik, B’nin kendi içinde mutlaklık iddiasıdır.

2. Efendilik : B’nin Kendini Merkezleştirmesi

Efendi konumu, görünürde güçtür; fakat yapısal olarak bir yanılsamadır.

Çünkü efendi :

• Tanınmaya muhtaçtır.

• İtaatle beslenir.

• Kontrolü kaybetme korkusu taşır.

Yani efendi, bağımsız değil; bağımlılığı daha karmaşık bir biçimde yaşayan bir B formudur.

Bu nedenle efendilik, özgürlük değil, tersine bir bağımlılık biçimidir.

3. Kulluk : B’nin A’ya Yönelişi

Kulluk, efendi-köle ilişkisinden tamamen farklı bir düzlemde yer alır.

Burada ilişki :

• B'nin, B'ye yönelimi değil,

• B'nin, A'ya yönelimidir.

Çünkü A :

• Çıkar üretmez.

• İhtiyaç duymaz.

• Araçsallaştırmaz.

• Kendini korumak için insanı kullanmaz.

Bu nedenle kulluk ilişkisinde :

• Sömürü mantığı ortadan kalkar.

• Güç rekabeti ortadan kalkar.

• Tahakküm üretimi ortadan kalkar.

Kulluk, B’nin B içinde kapalı devre ilişkisinden çıkmasıdır.

4. Temel Ayrım

Efendi-köle ilişkisi :

• B içi bir güç düzenidir.

• Çıkar ve tahakküm üretir.

• Ontolojik olarak sınırlıdır.

Kulluk ilişkisi :

• B’nin A’ya yönelişidir.

• Çıkar üretmez.

• İnsanı başka B’lerin mutlaklığından ve tahakkümünden kurtarır.

Bu nedenle iki ilişki aynı kategoriye yerleştirilemez.

5. Kritik Sonuç

İnsan kaçınılmaz olarak bağlıdır.

Sorun bağın olup olmaması değil, bağın yönüdür.

• B’nin B’ye kulluğu, kölelik üretir.

• B’nin A’ya kulluğu, özgürlük üretir.

Bu modelde özgürlük, bağsızlık değil; doğru merkeze bağlanma durumudur.

Dolayısıyla efendi-köle ilişkisi, kulluğun alternatifi değil; yanlış yönelmiş kulluğun B içindeki biçimidir.

Hegel, efendi-köle ilişkisini B içi bir ilişki olarak okudu; A'yı yok saydı.