GELENEK VE DİNAMİK DİN MODELİ

Gelenek ve Dinamik Din Modeli : Teori ve Pratik

Din, gelenekle karıştırıldığında donuklaşır; ilke ve makâsıdın hedefleri unutulduğunda hükümlerin bağlamla ilişkisi kopar. Gelenek, dinin statik hâli; din ise dinamiktir. Bu nedenle dini, geçmiş ve mevcut yorumlardan bağımsız olarak, makâsıd ve hüküm ekseninde dinamik şekilde okumak ve anlamak gerekir.

İlke : Sabit Normatif Çerçeve

• Adâlet ve hakkâniyet. (Maide 8, Nisa 135.)

• Merhamet ve kolaylık. (Nisa 28.)

• Dayanışma ve paylaşım. (Tevbe 71.)

• Denge ve kaynakların âdil dolaşımı. (En’am 141.)

İlke sabittir, değişmez ve dinin temel pusulasıdır.

Makâsıd : Hedeflenen Sonuç

• Ekonomi : Kaynakların âdil dağılımı, fakirliğin ve açgözlülüğün azaltılması. (Hac 41, En’am 141.)

• Siyaset : Toplumsal güven, birlik ve beraberlik ruhu. (Ali İmran 104.)

• Psikoloji : İç huzur, etik tatmin, kıskançlık ve hırsın azaltılması. (Nisa 28, Tevbe 71.)

Makâsıd, bağlama göre değişebilir; dinamik yorum ve uygulamayı bu eksen belirler.

Hüküm : Araçlar ve Bağlar

• Ekonomi : Zekât, sadaka, faizsiz finans, âdil ticaret.

• Siyaset : Yasalar, denetim kurumları, demokratik mekanizmalar, şeffaf yönetim.

• Psikoloji : Günlük eylemler, sorumluluk bilinci, etik kararlar.

Hüküm, ilke ile makâsıd arasında bağ kurar; bağlama göre uyarlanır, bu sayede din dinamiktir.

Netice : Gerçekleşen Sonuç

• Ekonomi : Servet toplumda dolaşır; hırs, kıskançlık ve adâletsizlik azalır.

• Siyaset : Toplumda birlik, güven ve adâlet artar; “birimiz hepimiz için” ruhu pekişir.

• Psikoloji : Birey iç huzura kavuşur, etik ve sorumluluk bilinci güçlenir.

Netice, makâsıdın gerçekleşme derecesini test etmek için gözlemlenir; doğrudan ilkeye dokunmaz.

Netice, hedeflenen sonucun gerçekleşmiş hâlidir. Hedefle sonucun uyumu, hükmün sıhhatini gösterir. Hedefle sonuç %100 uyumluysa hüküm tam doğru; %80 uyumluysa %80 doğru gibi...

Dinin dinamik yorumunu ilke değil, makâsıd, maslahat ve hüküm belirler.

Psikolojik ve Toplumsal Döngü

1. İlke sabittir; makâsıd bağlama göre güncellenir.

2. Hükümler makâsıd, maslahat ve bağlama göre uygulanır.

3. Netice gözlemlenir, sapmalar varsa revize edilir.

4. Pozitif netice, psikolojik tatmini ve toplumsal güveni güçlendirir.

5. Döngü, ekonomik, siyasi ve bireysel makâsıdın ve maslahatın sürekli gerçekleşmesini sağlar.

Sonuç

Bu model, makâsıd ve hüküm ekseninde dinamikliği ön plana çıkararak, geleneksel “donuk din” anlayışından ayrılır. İlke sabittir, hüküm bağlama göre güncellenir ve netice gerçekleşen sonuç olarak test edilir. Böylece hem bireysel psikoloji, hem ekonomi, hem siyaset alanlarında din yaşayan, işlevsel ve dinamik bir sistem hâline gelir.

Bizler bugün, dini de gelenek gibi görerek donuklaştırdık. = 1000-1400 yıl önce verilen hükümleri din gibi gördük. = Dini, yoruma (= hükme) indirgedik, hükümleri güncelleyemedik. Neden?!. Çünkü müctehid yok, içtihad kapısı kapalı. Gelenek gibi görünen din, bizi kıyamete kadar taşıyamaz, ve bu din anlayışı yakında müzelik olur.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

MÂÛN NE DİYOR?!.

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara; ki onlar namazlarından gâfildirler.” (107/4-5.) Sûrede eleştirilen, namazın kendisi değil, namaz ile hayat arasındaki kopukluktur. Namazda : “Yalnız Sana kulluk ederim” (= iyyâke na‘budu); namazdan sonra : Allah’a isyan eden otoritelere, arzulara, korkulara itaat; namazı ve dini şekilsel olarak doğru, ama istikâmet ve öz/ruh olarak yalanlamış olmaktır. Bu okuma, Mâûn sûresinin ahlâkî ve toplumsal bağlamıyla birebir örtüşür. Yetimi itip kakma, Yoksulu gözetmeme, Gösteriş, Bu, din/ibadet ile hayat arasındaki yarılmadır. Namazlarından gâfildirler, ne demek?!. Bu ifade klasik olarak üç şekilde okunur : Namazın vakitlerini umursamıyorlar. Namazın ruhunu/şuurunu kaybetmişler. Namazın gereğini, gerektiği gibi hayata taşımıyorlar. Namaz kılanların çoğu, 1. maddeye duyarlı ama 2. ve 3. maddeyi ıskalıyor. = Namazda : Yâ Rabbî yalnız Sana kulluk (= itaat) ederim diyor, namaz bitince (normal hayatta) Allah’a isyan edenlere itaat ediyor. Namaz, itaatin merkezini i...
Devamı

İMAN - AMEL İLİŞKİSİ

Vita Activa - Vita Contemplativa. Amel-Eylem Yaşamı - Düşünce Yaşamı. Pratik Yaşam - Teorik Yaşam. Esasında bu iki yaşam (= iman ile amel), birbirinden ayrıl/a/maz. Bu, ruh ile beden gibidir. İman, ameli; amel, imanı tamamlar. İman, amelin özü/çekirdeği; amel, imanın meyvesidir. Öz (= iman), “çürük” olursa; meyve (= amel) “bozuk” olur. Meyvenin tadı (= lezzeti), özden, özün gücünden (= imandan) gelir. Ruhu, bedenden (= bedeni, ruhtan) ayırırsak, “ölüm” gerçekleşir. Bedenin her eylemi, ruhun emri/eseridir. Ruhta, akıl (= düşünce), arzu/istek ve irade yüklüdür. Elma/nın özü (= çekirdeği), elma olmayı ister. Düşünce (= fikir) adamı ve eylem (= aksiyon) adamı kategorileri, insandaki iman (= düşünce) ile ameli (= eylemi) birbirinden ayırmanın = insanı ikiye bölmenin sonucudur. Bu, düşünce (= fikir) adamında eylemi; eylem (= aksiyon) adamında düşünceyi yok var saymaktır. Bu, bu çağın “uzmanlık hastalığının” bir ürünüdür. Eylem, eylem için yapılmaz; eylemin (= amelin) bir amacı/ereği olmalıdı...
Devamı

KİP

Kip : Fiillerin zamana göre kullanımı. Felsefede kip, değişkenlik durumu. Vardı. Varmış. Var. Var olacak... gibi. Geçmiş. Şimdiki ve Gelecek zaman. Mış, masal formu. Bir varmış, bir yokmuş gibi. Bir zamanlar bir kral varmış; Kârun gibi bir zengin; Sokrat gibi bir âlim varmış...  Şimdi nerelerdelermiş?!. Onların da, bizim gibi, bir zamanlar bir “şimdileri” vardı. Biz de, gün gelecek “masal”! olacağız; bize de birileri “varmış” diyecek... zaman hepimizi tarih sahnesine çekecek. Sonra ne olacak?!. Kimilerine göre bişey olmayacak; kimilerine göre de herkes tekrar dirilecek ve yaptıklarından tek tek hesaba çekilecek. ... Şimdi bu hayat bize bir masal gibi = mış gibi (= oyun-oynaşmış gibi) geliyor; hayatı ciddiye almıyoruz, onu bir fırsat olarak değerlendirmiyoruz; 'ölüm, sonumuz olacak, bu hayatın keyfini çıkaralım', diyoruz.  Hayatı masal gibi görsek de, her masal mutlu sonla bitmiyor. Esasında hiçbir masal bitmiyor; çünkü zaman durmuyor, geçmişten geleceğe sürekli akıyor. Dün var...
Devamı