MODELİN GENİŞ VERSİYONU

A-B MODELİ : GENİŞ VERSİYON

GİRİŞ : BU VERSİYON NEYİ ANLATIR?!

İnsanın varlık içindeki konumunu üç temel gerilim üzerinden açıklar.

• Özgürlük ve zorunluluk.

• Bilgi ve hakikat.

• Niyet ve fiil.

Bunu yaparken iki temel katman kullanır :

• A (= Hakikat) : Varlığı kuran ilke.

• B (= İnsan) : Bu varlığı yaşayan ve yorumlayan idrak.

Amaç, insanın kader, seçim ve sorumluluk deneyimini daha anlaşılır hâle getirmektir.

1) A VE B NEDİR?!

1.1 A : Hakikat Katmanı

A, insanın doğrudan göremediği ama her şeyi mümkün kılan düzeydir.

Bunu şöyle düşünebiliriz :

• A görünmezdir.

• Ama her şey O’nun izniyle olur.

• O zamanın dışındadır.

• Değişmezdir.

A bir “şey” değil, şeylerin olmasını mümkün kılandır.

1.2 B : İnsan Katmanı

B, bizim günlük hayat dediğimiz deneyim alanıdır.

B’nin özellikleri :

• Zaman içinde yaşar.

• Karar verir ve hisseder.

• Olayları parçalı görür.

• Anlam üretir.

İnsan “ben seçiyorum” dediğinde aslında B düzeyinde konuşur.

1.3 Basit Özet : A, sistemi kurar; B, sistemi yaşar.

1.4 Günlük Örnek

Bir insan iş değiştirince ben seçtim, der ama aslında seçenekler, şartlar ve imkânlar zaten vardır.

Burada ikisi birlikte çalışır : A, alanı kurar;  B, o alan içinde seçim yapar.

1.5 Bu Neden Önemli?!

Bu ayrım şunu açıklar : İnsan tamamen özgür değildir, çünkü alanı o kurmaz ama tamamen mecbur da değildir, çünkü yön seçer.

2) TEKVÎNÎ VE TEŞRÎÎ DÜZEN

2.1 Tekvînî Nedir?!

Tekvînî düzen, varlığın kendisidir.

• Doğa yasaları.

• Olayların akışı.

• Şartlar ve imkânlar.

Bunlar değiştiremediğimiz alanlardır.

2.2 Teşrîî Nedir?!

Teşrîî düzen, insana yön veren çağrıdır.

• Doğru / Yanlış.

• Yap / Yapma.

• Seç / Kaçın.

Bu alan insana hitap eder.

2.3 Basit Örnek : Hastalık, tekvînî; tedaviye yönelmek, teşrîîdir.

2.4 Ana Fikir

• Tekvînî, sınırları koyar.

• Teşrîî, yönü açar.

İnsan sınırları seçmez ama yönünü seçer.

3) ZAMAN VE KE’LEMH-İL BASAR

3.1 Temel Fikir

Zaman, hakikatin kendisi değildir.

Zaman, insanın dünyayı algılama biçimidir.

3.2 Ne olur?!

İlâhî düzeyde her şey “anlık” olur.

Ama bu :

• Hız değildir.

• Gecikme değildir.

Sadece bizim algımızdır.

3.3 Örnek

Bir olayın “bir anda olması”, aslında bizim zamansal algımızdır.

Zaman ve mekân, insanın anlam üretme biçimidir.

4) SORUMLULUK VE YAPTIRIM

4.1 Sorumluluk nedir?!

Sorumluluk, insanın niyetiyle ilgilidir.

• İstemek.

• Yönelmek.

• Karar vermek.

Bunlar iç dünyadır.

4.2 Yaptırım nedir?!

Yaptırım, fiille ilgilidir.

• Yapılan şey.

• Dış dünyadaki sonuç.

4.3 Önemli ayrım

• Niyet varsa sorumluluk da vardır.

• Fiil varsa yaptırım da vardır.

4.4 Örnek

Bir kişi kötülüğü yapma imkânı varken ister, ama yapmazsa sorumluluk vardır, dış yaptırım olmayabilir.

5) PARAZİT VE ŞEYTAN

5.1 Parazit nedir?!

Parazit, insanın düşünce ve niyetini bulanıklaştıran her etkidir.

• Korku.

• Alışkanlık.

• Baskı.

• Yanlış bilgi.

5.2 Şeytan nedir?!

Şeytan, bu bozucu alanın bilinçli ve yönlendirici formudur.

5.3 Örnek

İnsan bir fikri “ben düşündüm” sanar ama aslında o fikir dış etkilerle oluşmuş olması.

5.4 Ana fikir

Parazit yönü bozar ama insanı zorlamaz.

6) KULLUK NEDİR?!

6.1 Basit tanım

Kulluk, insanın hakikati daha net görme çabasıdır.

6.2 Ne yapar?!

• Yanlış etkileri azaltır.

• Niyeti temizler.

• Doğru yönü arar.

6.3 Örnek

İnsan, doğruyu yanlış etkilerden arındırarak anlamaya çalışır.

Kulluk, pasif bir itaat değil; aktif bir berraklaşma sürecidir.

SONUÇ : GENEL RESİM

Bu model şunu söyler :

• A : Sistemi kurar.

• B : Sistemi yaşar.

• Emir : Yön verir.

• Parazit : Bulanıklık üretir.

• Kulluk : Berraklaştırır.

SON CÜMLE

İnsan, karmaşık bir idrak alanında, hakikati mümkün olduğunca net görmeye ve buna uygun yön seçmeye çalışan varlıktır.