İRADE TERBİYESİ

İRADE TERBİYESİ

Zor ve Kolayın Yapısı : İstidât, Vüs’at, Takvâ ve Fücûr Üzerinden

1. Giriş : “Zor” ve “Kolay” Psikolojik değil Yapısaldır.

Bir işin zor ya da kolay gelmesi çoğu zaman dış şartlardan değil, iç yapının organizasyonundan kaynaklanır.

İnsan genelde şunu zanneder : Bu iş zor, çünkü bana uygun değil. Bu iş kolay, çünkü bana uygun. Oysa daha doğru formül şudur : Zorluk, iç yapı ile dış talep arasındaki uyumsuzluk; kolaylık, iç yapı ile dış talep arasındaki uyumdur.

2. İstidât : Yönelme Hattı

İstidât, insanın hangi tür faaliyetlere daha az dirençle yaklaşacağını belirleyen eğilim alanıdır. Bunlar :

• Soyut düşünmeye yatkınlık,

• Sabır eşiği,

• Dikkat derinliği,

• Haz tercihleridir, vs.

İstidât : Ne yapabilirim? değil, neye daha az sürtünerek yaklaşırım? sorusudur.

3. Vüs’at : Taşıma Kapasitesi

Vüs’at, bir fiilin sürekliliğini belirleyen kapasite alanıdır :

• Dikkat süresi,

• Duygusal dayanıklılık,

• Gecikmiş haz toleransı,

• Yük altında devam edebilme gücü.

İstidât yön verir, vüs’at taşır. Yön doğru olsa bile vüs’at dar ise süreklilik oluşmaz.

4. Takvâ : İç Yapının Toplanması

Takvâ burada sadece ahlâkî bir terim değil, yapısal bir kavramdır. İç kuvvetlerin dağılmasını engelleyen merkezleme mekanizmasıdır.

Takvâda akıl, irade ve duygu aynı yöne hizalanır, iç sürtünme azalır, enerji sızıntısı durur.

Takvâ, iç bütünlüğün korunmasıdır.

5. Fücûr : İç Yapının Dağılması

Fücûr, iç sınırların çözülmesi ve yönlerin ayrışmasıdır. Fücurda, akıl başka, arzu başka, irade başka yöne gider, sürekli iç çatışma oluşur, enerji verimsizleşir.

Fücûr, iç birliğin parçalanmasıdır.

6. Vüs’atın İki Yönlü Etkisi

Vüs’at nötr değildir; yönlendirilir. Takvâ yönünde yoğunlaşma istikrar üretir. Fücûr yönünde dağılma savrulma üretir.

Aynı kapasite farklı iç organizasyonlarda farklı sonuç üretir.

7. Alışkanlık : Vüs’atın Mimarisi

İrade anlık görünür ama alışkanlık tarafından hazırlanır.

Tekrar, otomatikleşmeyi; otomatikleşme, enerji tasarrufunu; enerji tasarrufu, sürekliliği sağlar.

Bu nedenle irade, ânın değil, tekrarın sonucudur.

8. Zor ve Kolayın Gerçek Kaynağı

Bir işin kişiye zor gelmesi :

• İstidât uyumsuzluğu,

• Vüs’at yetersizliği,

• Alışkanlık eksikliğine.

Bir işin kişiye kolay gelmesi :

• İstidât uyumu,

• Vüs’at genişliği 

• Alışkanlık yerleşimine bağlıdır.

9. Azim : Sürekliliğin Çekirdeği

Azim, doğruyu bilmek değil, doğruyu sürdürme gücüdür.

Bu da şu üçlüye dayanır :

• Anlam (= Neden yapıyorum?!.)

• Vüs’at (= Taşıyabiliyor muyum?!.)

• Sistem (Tekrar düzeni var mı?!.)

10. Sonuç : İnsanın İç Geometrisi

İnsan davranışı şu dengeyle oluşur :

İstidât → Yön ve Kâbiliyet.

Vüs’at → Kapasite.

Takvâ → Merkezlenme.

Fücûr → Dağılma.

Alışkanlık → Süreklilik/Tekrar.


Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

MÂÛN NE DİYOR?!.

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara; ki onlar namazlarından gâfildirler.” (107/4-5.) Sûrede eleştirilen, namazın kendisi değil, namaz ile hayat arasındaki kopukluktur. Namazda : “Yalnız Sana kulluk ederim” (= iyyâke na‘budu); namazdan sonra : Allah’a isyan eden otoritelere, arzulara, korkulara itaat; namazı ve dini şekilsel olarak doğru, ama istikâmet ve öz/ruh olarak yalanlamış olmaktır. Bu okuma, Mâûn sûresinin ahlâkî ve toplumsal bağlamıyla birebir örtüşür. Yetimi itip kakma, Yoksulu gözetmeme, Gösteriş, Bu, din/ibadet ile hayat arasındaki yarılmadır. Namazlarından gâfildirler, ne demek?!. Bu ifade klasik olarak üç şekilde okunur : Namazın vakitlerini umursamıyorlar. Namazın ruhunu/şuurunu kaybetmişler. Namazın gereğini, gerektiği gibi hayata taşımıyorlar. Namaz kılanların çoğu, 1. maddeye duyarlı ama 2. ve 3. maddeyi ıskalıyor. = Namazda : Yâ Rabbî yalnız Sana kulluk (= itaat) ederim diyor, namaz bitince (normal hayatta) Allah’a isyan edenlere itaat ediyor. Namaz, itaatin merkezini i...
Devamı

İMAN - AMEL İLİŞKİSİ

Vita Activa - Vita Contemplativa. Amel-Eylem Yaşamı - Düşünce Yaşamı. Pratik Yaşam - Teorik Yaşam. Esasında bu iki yaşam (= iman ile amel), birbirinden ayrıl/a/maz. Bu, ruh ile beden gibidir. İman, ameli; amel, imanı tamamlar. İman, amelin özü/çekirdeği; amel, imanın meyvesidir. Öz (= iman), “çürük” olursa; meyve (= amel) “bozuk” olur. Meyvenin tadı (= lezzeti), özden, özün gücünden (= imandan) gelir. Ruhu, bedenden (= bedeni, ruhtan) ayırırsak, “ölüm” gerçekleşir. Bedenin her eylemi, ruhun emri/eseridir. Ruhta, akıl (= düşünce), arzu/istek ve irade yüklüdür. Elma/nın özü (= çekirdeği), elma olmayı ister. Düşünce (= fikir) adamı ve eylem (= aksiyon) adamı kategorileri, insandaki iman (= düşünce) ile ameli (= eylemi) birbirinden ayırmanın = insanı ikiye bölmenin sonucudur. Bu, düşünce (= fikir) adamında eylemi; eylem (= aksiyon) adamında düşünceyi yok var saymaktır. Bu, bu çağın “uzmanlık hastalığının” bir ürünüdür. Eylem, eylem için yapılmaz; eylemin (= amelin) bir amacı/ereği olmalıdı...
Devamı

KİP

Kip : Fiillerin zamana göre kullanımı. Felsefede kip, değişkenlik durumu. Vardı. Varmış. Var. Var olacak... gibi. Geçmiş. Şimdiki ve Gelecek zaman. Mış, masal formu. Bir varmış, bir yokmuş gibi. Bir zamanlar bir kral varmış; Kârun gibi bir zengin; Sokrat gibi bir âlim varmış...  Şimdi nerelerdelermiş?!. Onların da, bizim gibi, bir zamanlar bir “şimdileri” vardı. Biz de, gün gelecek “masal”! olacağız; bize de birileri “varmış” diyecek... zaman hepimizi tarih sahnesine çekecek. Sonra ne olacak?!. Kimilerine göre bişey olmayacak; kimilerine göre de herkes tekrar dirilecek ve yaptıklarından tek tek hesaba çekilecek. ... Şimdi bu hayat bize bir masal gibi = mış gibi (= oyun-oynaşmış gibi) geliyor; hayatı ciddiye almıyoruz, onu bir fırsat olarak değerlendirmiyoruz; 'ölüm, sonumuz olacak, bu hayatın keyfini çıkaralım', diyoruz.  Hayatı masal gibi görsek de, her masal mutlu sonla bitmiyor. Esasında hiçbir masal bitmiyor; çünkü zaman durmuyor, geçmişten geleceğe sürekli akıyor. Dün var...
Devamı