GÖRMENİN ÜÇ HÂLİ

Nazar-Basar-Rüya : Görmenin Üç Hâli

Bu üç düzey, sadece görmenin değil, idrakin kipleri.

Basar (= Duyusal Görme)

• Gözün fiziksel görmesi.
• Nesne-mesafe ilişkisi açık.
• Dünya düzeyi. (B’nin en dış katmanı.)

Burada şeyler karşıdadır.

Nazar (= Yönelmiş İdrak)

• Salt görme değil, anlamlı yönelme.
• Seçici dikkat + Anlam yükleme.
• Nesne artık sadece şey değil, işaret.

Burada şeyler anlam kazanır.

Rüya (= Ayrışmanın Çözülmesi)

• Mekân ve zaman akışkanlaşır.
• Nesne-özne sınırı zayıflar.
• İdrak, kendi iç sahnesini kurar.

Burada şeyler ilişkisel sahneye dönüşür.

Ayrışma Derecesi

Bunu tek bir eksene indirirsek sistem netleşir :

• Basar, maksimum ayrışma.
• Nazar, orta seviye ayrışma, burada anlam devreye girer.
• Rüya, düşük ayrışma, sahneleşme.
• Fark arttıkça nesneleşme artar.
• Ayrışma azaldıkça birlik deneyimi artar.

Bunu A-B modeline yerleştirme şöyle :

• A : Ayrışmamış zemin. (= ilke, birlik.)
• B : Ayrışmanın ve farkların üretildiği alan.

Ve bu üçlü şöyle okunmalı/anlaşılmalı : Basar = B’nin dış yüzeyi; nazar = B’nin anlam katmanı; rüya = B’nin çözülmeye başladığı iç katman.

Kritik düğüm : Nazar neden özel?!.

Çünkü :

• Nazar, tam ara bölgedir.
• Basar, sadece veridir.
• Nazar, verinin yön kazanması; rüya, verinin sahneye dönüşmesidir.

Bu yüzden nazar teolojik olarak da önemlidir. Çünkü burada idrak, salt görmeden çıkıp yön kazanır.

Bunu sistemleştirilmiş bir şekilde toplarsak :

• Basar = Görmek.
• Nazar = Anlamak üzere görmek.
• Rüya = Görmenin çözülmesi. (= iç sahnenin oluşması.)

Bu üçlü şunu gösterir : İdrak sabit bir “görme” değil, ayrışma derecesine göre değişen bir kipler sistemidir.

Bu, A-B modeliyle uyumludur.

• A, sabit.
• B, katmanlı.
• Geçişler, kip değişimidir.

Neticede bu kavramlar, “mistik kavramlar” değil, idrakin mimarisini belirtir.