DÜNYA HAYATININ STATÜSÜ

DÜNYA HAYATININ STATÜSÜ

(A–B Modeli, Anlamın Kurulumu ve Ölümle Netleşmesi Çerçevesinde Bir Okuma)

Bu metni okurken başlangıçta şu ayrımın net konulması gerekir. Anlam iki aşamalıdır : Kurulur ve netleşir. Dünya hayatı bu kurulumun sahasıdır; ölüm ise kurulan şeyin artık değiştirilemediği ve sonuçlarının sabitlendiği eştir.

1. DÜNYA HAYATININ STATÜSÜ

Dünya hayatının statüsü, bir nesnenin ne olduğuna dair bir soru değildir. Daha derin düzeyde şu sorudur :

İnsan, hangi ilişki biçimi içinde yaşar?!.

Bu yüzden aynı dünya hayatı, iki farklı statüde yaşanır :

• ya kapalı bir döngüye indirgenir,

• ya da ebedî sonuç üreten bir imkân alanına dönüşür.

Bu ayrım, Hadid Suresinin 20. âyeti içinde açık bir şekilde görünür. Âyet, dünya hayatını oyun, eğlence, süs, övünme ve çokluk yarışı olarak tasvir eder; ardından ise onun yağmurla yeşeren, sonra sararan ve çer-çöp hâline gelen bir bitki gibi olduğunu bildirir.

Bu tasvir, dünya hayatının “değersizliğini” değil; hangi bilinçle yaşanırsa nasıl sönümlendiğini gösterir.

2. KAPALI VE AÇIK SİSTEM

Kapalı sistem : Anlamın sadece dünya hayatı içinde dönüp dolaştığı ve kendisini aşamadığı yapı.

Açık sistem : Anlamın dünya hayatını aşan bir ilkeye bağlanabildiği yapı.

Açık sistemde insan, yaşadıklarını mezara gömmez; çünkü onlar yok olmaz, anlam olarak ebedî karşılığa taşınır.

İnsan çoğu zaman mezara gömülünce her şeyin yok olduğunu sanır; oysa bu, kapalı sistem yanılsamasıdır.

Kapalı sistemde :

• Anlam kendi içinde döner.

• Sonuç dünya ile sınırlıdır.

• Hayat oyun, süs ve yarışa indirgenir.

Açık sistemde :

• Anlam kendisini aşan bir ilkeye bağlanır.

• Sonuç dünya ile sınırlı değildir.

• Yaşantı ebedî karşılığa açık hale gelir.

3. A–B MODELİ

A (İlke / nihâî niçin) : Anlamı kuran yön verici hakikati,

B (İnsan / dünya hayatı) : Bu ilişkinin kurulduğu yaşantı alanı ifade eder.

Dünya hayatı, B’nin gerçekleştiği sahadır. Ancak B, kendi başına anlam üretmez. Anlam, A’nın yön vermesiyle B içinde kurulur.

4. ANLAMIN İKİ AŞAMASI

A) Dünya hayatında kurulan anlam :

• niyet

• seçim

• irade

• yön tayini bu aşamada inşa edilir.

B) Netleşen anlam ölümle birlikte olur.

• Geri dönüşsüz sonuç,

• sabitlenmiş ilişki,

• açığa çıkmış karşılık bu aşamada netleşir ve mühürlenir.

5. ÖLÜMÜN STATÜSÜ

Ölüm :

• Anlamı kurmaz

• ama kurulan anlamı geri döndürülemez hâle getirir.

Bu nedenle ölüm kurucu değil, sabitleyici ve açığa çıkarıcıdır.

Dünya hayatında kurulan A–B ilişkisi, ölümle birlikte artık değiştirilemez.

6. MÜNZEVÎ YANILGIYA CEVAP

Dünya hayatını değersiz gören yaklaşım, geçicilik ile değersizliği özdeşleştirir. Oysa bu zorunlu değildir. Çünkü kısa bir süreç, eğer ebedî sonuç üretiyorsa yüksek değer taşır. Dünya hayatı tam olarak bu kategoriye girer.

7. DEĞERLİ FÂNÎ

Dünya hayatı :

• Fânîdir

• ama sonuç üretir.

Bu yüzden dünya hayatı, fânî olduğu için değersiz değil; fânî olduğu hâlde ebedî sonuç ürettiği için değerlidir.

8. SONUÇ

Dünya hayatının statüsü sabit değildir. Statü, nesnede değil ilişkidedir.

Dünya hayatı, A ile kurulan ilişki içinde anlamın kurulduğu; ölümle birlikte bu anlamın netleştiği ve sabitlendiği bir sahadır.

Bu nedenle :

• Dünya hayatı ne mutlaklaştırılmalı

• ne de değersizleştirilmelidir.

Çünkü insanın kaderi, burada kurulan ilişkinin ölümle birlikte açığa çıkacak sonucuna bağlıdır.