ÇEKİRDEK YAPI

Çekirdek Yapı : A-B, Akıl-Kalp, Derece, Adâlet 

#A #B #Akıl #Kalp #Adâlet #Hakikat #Ölçü #Mizan #İç #Dış #İrade #Kalibrasyon #Senkronizasyon #Eşitlik #Uyum #Ontoloji

İnsan sistemi (B), tek katmanlı bir yapı değil; iç içe geçmiş ve A (hakikat/ölçü) referansına göre işleyen çok eksenli bir sistemdir.

1) Ontolojik temel (A-B)

• A : Değişmez hakikat, ölçü, mizan.

• B : İnsan; algılayan, karar veren ve eylem üreten sınırlı sistem.

A referanstır; B, A’ya göre hizalanabilen ama onu kuşatamayan varlıktır.

2) İç sistem (Akıl-Kalp-İrade)

B’nin iç yapısı üç işlev üzerinden çalışır :

• Akıl : Ayırt eder, bilgi üretir, ölçer.

• Kalp : Değer verir, yönelim kurar, anlamlandırır.

• İrade : Seçer ve fiile dönüştürür.

Bu yapı bir ayrım değil, tek sistemin işlevsel bütünlüğüdür.

3) İç-dış ekseni

• İç : Akıl-kalp-irade bütünlüğü, niyet ve karar üretimi.

• Dış : Davranış, fiil ve toplumsal sonuç.

Dış, iç sistemin çıktısıdır. İç kalibrasyon bozulursa dış davranış da bozulur.

4) Yatay ve dikey yönelim

• Yatay eksen (B-B) : Toplumsal ve siyasal düzen.

• Dikey eksen (B-A) : İlke alma ve hakikate yönelim.

Yatay eksen düzen üretir, dikey eksen bu düzenin ölçüsünü sağlar.

5) Kalibrasyon ve senkronizasyon

• Kalibrasyon : İç sistemin A’ya göre ayarlanması.

• Senkronizasyon : Akıl-kalp-irade uyumunun sağlanması.

Bu iki süreç olmadan ne bireysel ne toplumsal denge kurulur.

6) Derece

Derece, yalnızca nicelik değil; nitelik, değer ve sorumluluk yoğunluğunu da kapsar. İnsan ve fiiller derecelidir; bu farklılık, değerlendirme ve sorumluluk alanını oluşturur.

7) Adâlet

Adâlet, eşitlik değil yerindeliktir. Derecelerin A ölçüsüne göre doğru konumlandırılmasıdır.

• Eşitlik : Aynılık.

• Adâlet : Ölçüye göre yerli yerinde olma.

8) Temel sonuç

İnsan (B), akıl-kalp-irade bütünlüğü içinde çalışan; içte kalibre edilen, dışta toplumsal düzen üreten ve dikeyde hakikate (A) yönelerek ölçü alan dereceli bir sistemdir. Bu üç boyut, dengede olduğunda adâletli bir işleyiş ortaya çıkar; denge bozulduğunda hem bireysel hem toplumsal çözülme oluşur.


Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

İMAN - AMEL İLİŞKİSİ

Vita Activa - Vita Contemplativa. Amel-Eylem Yaşamı - Düşünce Yaşamı. Pratik Yaşam - Teorik Yaşam. Esasında bu iki yaşam (= iman ile amel), birbirinden ayrıl/a/maz. Bu, ruh ile beden gibidir. İman, ameli; amel, imanı tamamlar. İman, amelin özü/çekirdeği; amel, imanın meyvesidir. Öz (= iman), “çürük” olursa; meyve (= amel) “bozuk” olur. Meyvenin tadı (= lezzeti), özden, özün gücünden (= imandan) gelir. Ruhu, bedenden (= bedeni, ruhtan) ayırırsak, “ölüm” gerçekleşir. Bedenin her eylemi, ruhun emri/eseridir. Ruhta, akıl (= düşünce), arzu/istek ve irade yüklüdür. Elma/nın özü (= çekirdeği), elma olmayı ister. Düşünce (= fikir) adamı ve eylem (= aksiyon) adamı kategorileri, insandaki iman (= düşünce) ile ameli (= eylemi) birbirinden ayırmanın = insanı ikiye bölmenin sonucudur. Bu, düşünce (= fikir) adamında eylemi; eylem (= aksiyon) adamında düşünceyi yok var saymaktır. Bu, bu çağın “uzmanlık hastalığının” bir ürünüdür. Eylem, eylem için yapılmaz; eylemin (= amelin) bir amacı/ereği olmalıdı...
Devamı

MÂÛN NE DİYOR?!.

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara; ki onlar namazlarından gâfildirler.” (107/4-5.) Sûrede eleştirilen, namazın kendisi değil, namaz ile hayat arasındaki kopukluktur. Namazda : “Yalnız Sana kulluk ederim” (= iyyâke na‘budu); namazdan sonra : Allah’a isyan eden otoritelere, arzulara, korkulara itaat; namazı ve dini şekilsel olarak doğru, ama istikâmet ve öz/ruh olarak yalanlamış olmaktır. Bu okuma, Mâûn sûresinin ahlâkî ve toplumsal bağlamıyla birebir örtüşür. Yetimi itip kakma, Yoksulu gözetmeme, Gösteriş, Bu, din/ibadet ile hayat arasındaki yarılmadır. Namazlarından gâfildirler, ne demek?!. Bu ifade klasik olarak üç şekilde okunur : Namazın vakitlerini umursamıyorlar. Namazın ruhunu/şuurunu kaybetmişler. Namazın gereğini, gerektiği gibi hayata taşımıyorlar. Namaz kılanların çoğu, 1. maddeye duyarlı ama 2. ve 3. maddeyi ıskalıyor. = Namazda : Yâ Rabbî yalnız Sana kulluk (= itaat) ederim diyor, namaz bitince (normal hayatta) Allah’a isyan edenlere itaat ediyor. Namaz, itaatin merkezini i...
Devamı

KİP

Kip : Fiillerin zamana göre kullanımı. Felsefede kip, değişkenlik durumu. Vardı. Varmış. Var. Var olacak... gibi. Geçmiş. Şimdiki ve Gelecek zaman. Mış, masal formu. Bir varmış, bir yokmuş gibi. Bir zamanlar bir kral varmış; Kârun gibi bir zengin; Sokrat gibi bir âlim varmış...  Şimdi nerelerdelermiş?!. Onların da, bizim gibi, bir zamanlar bir “şimdileri” vardı. Biz de, gün gelecek “masal”! olacağız; bize de birileri “varmış” diyecek... zaman hepimizi tarih sahnesine çekecek. Sonra ne olacak?!. Kimilerine göre bişey olmayacak; kimilerine göre de herkes tekrar dirilecek ve yaptıklarından tek tek hesaba çekilecek. ... Şimdi bu hayat bize bir masal gibi = mış gibi (= oyun-oynaşmış gibi) geliyor; hayatı ciddiye almıyoruz, onu bir fırsat olarak değerlendirmiyoruz; 'ölüm, sonumuz olacak, bu hayatın keyfini çıkaralım', diyoruz.  Hayatı masal gibi görsek de, her masal mutlu sonla bitmiyor. Esasında hiçbir masal bitmiyor; çünkü zaman durmuyor, geçmişten geleceğe sürekli akıyor. Dün var...
Devamı