RİYÂ : NİYETİN İÇİNE SIZAN İKİNCİ MERKEZ

Riyâ : Niyetin İçine Sızan İkinci Merkez

Riyâ çoğu zaman yanlış anlaşılır. Zannedilir ki riyâ, sadece “başkaları görsün diye yapılan” ameldir. Oysa bu, riyânın en kaba ve görünür hâlidir.

Daha derinde riyâ, bir eylemin merkezine Allah’tan başka bir odağın sızmasıdır.

Bu odak çoğu zaman :

• İnsanların bakışı.

• Takdir edilme arzusu.

• İtibarı koruma refleksi.

• İçten içe hissedilen “değerli görünme” ihtiyacıdır.

Yani riyâ, dışarıdan çok iç mimariyle ilgilidir.

İki Merkez Problemi

İnsan tek merkezli yaşamakta zorlanır. Bir yanda “Allah için” der, öte yanda “insanlar ne der?!” sorusunu taşır.

Bu yüzden riyâ çoğu zaman şöyle çalışır : Eylem Allah’a yönelmiş gibi görünür, ama motivasyonun bir kısmı insanlara bağlıdır.

Bu, saf bir yönelim değil; karışık bir bileşimdir.

Riyânın Kaba ve İnce Biçimleri

1. Açık riyâ (= Kaba form) :

• Görülmek için yapılan amel.

• Kimse yoksa yapılmayan iyilik.

• Gösteri hâline gelen ibâdet.

Bu form kolay fark edilir ve nispeten kolay terk edilir.

2. Gizli riyâ (= Hafî form) :

• Görülünce içten içe hoşlanmak.

• Takdir edilince daha şevkle yapmak.

• Eleştirilince içten kırılmak.

• Görünmeyince motivasyonun düşmesi.

Bu daha tehlikelidir. Çünkü kişi kendini samimi zanneder.

Riyânın Temel Göstergesi

Riyâyı teşhis etmenin en net yolu şudur : Kimse görmeyecek olsa, aynı işi aynı titizlikle yapar mıydım?!.

Eğer cevap zayıflıyorsa, eylemin içine başka bir merkez girmiştir.

“Allah için” Ne Yapar?!.

“Allah için” demek, eylemi tek merkeze bağlama çabasıdır.

Bu ifade :

• Niyeti arındırmak.

• Odağı insanlardan çekip ilkeye sabitlemektir.

Ama bu bir iddiadır, garanti değil.

Çünkü insan aynı anda hem Allah’a yönelip hem de insanların bakışını taşıyabilir.

“Allah rızası için” Nedir?!.

Bu ifade, sadece yönü değil, ölçüyü getirir.

Yani :

• Yaptığım şey doğru mu?!.

• Yaptığım gerçekten rızaya uygun mu?!.

Çünkü kişi yanlış bir şeyi de “Allah için” yapabilir.

Riyânın Panzehiri : Tek Seferlik Değil, Süreç

Riyâ bir anda yok olmaz. Çünkü insanın içinde “görülme arzusu” köklüdür.

Bu yüzden çözüm :

1. Niyet kurma : Bunu niçin yapıyorum?!.

2. Eylem esnasındaki farkındalık : Bu işi şu an kim için yapıyorum?!.

3. Eylem sonrasındaki muhasebe : İnsanların tepkisi beni etkiledi mi?!.

Bu üçlü, insanın içindeki iç kalibrasyon sistemini kurar.

Dönüşüm Nerede Başlar?!.

İnsan, şu eşiği geçtiğinde dönüşüm başlar :

• Görülse de aynı.

• Görülmese de aynı.

Bu noktada eylem, dış gözden bağımsız hâle gelir. İşte bu, riyânın çözülmeye başladığı yerdir.

Sonuç

Riyâ, bir “ahlâk kusuru” olmaktan çok, bir merkez kayması problemidir.

Çözüm de şudur : Eylemi sürekli olarak tek merkeze geri taşımak.

• “Allah için” bu yönü kurar,

• “Allah rızası için” bu yönü denetler, amma asıl zor iş/mücadele, insanın bu hattı her an koruma mücadelesidir.