KUR'AN DİLİ VEYA DİN DİLİ

#Kur'an #Din #Dil #Referans #Şehâdet #Gayb #Nisbet #Beyanî #İşârî #Muhkem #Müteşâbih #Âlem #Zaman #Mekân 

Kur’an Dili veya Din Dili

Kur’an’da “yukarı, aşağı, katında, yakın” gibi ifadeler var.

İnsan zihni bunları otomatik olarak mekânsal (dikey/mesafesel) okuyor.

Bu dil gerçekten mekân mı anlatıyor, yoksa başka bir şey mi?

Literal ve Referans

Mekânsal kelimeler şehâdette literal çalışır ama Allah’a nisbet edildiğinde literal mekân üretmez. Sonuçta kelime değişmiyor, referans düzeyi değişiyor.

Ontolojik referans fikri, anlamı belirleyen şeyin kelime değil, onun referans verdiği varlık düzeyidir.

Referans katmanları :

  • Şehâdet  fiziksel dünyayı.
  • Gayb, kuşatılamayan varlık düzeyini.
  • Nisbet, ilişki / hüküm / değer alanını.

Gayb, “mekân dışında bir yer” değil, mekân ve zaman tarafından kuşatılamayan varlık düzeyi.

Burada dil, kuşatma değil, ilişki kurma diline döndü.

Dil Modeli : Beyânî + İşârî

Kur’an dili :

  • Beyânî = açıklayıcı dil,  muhkem alanı.
  • İşârî = işaret edici dil,  müteşâbih alanı.

Ama bu iki ayrı dil değil aynı dilin iki çalışma modunu ifade eder.

Muhkem-Müteşâbih

Muhkem, sınır ve sistem kuran dil; müteşâbih, anlam ufku açan, derinlik veren dil. Sonuç, karşıtlık değil, katmanlılık.

Zaman-Mekân Genişlemesi

Kur’an’daki “1000 yıl, 50.000 yıl, göz kırpması gibi” ifadeler burada kronoloji değil, varlık deneyiminin yoğunluğunu ifade eder. 

Mekân ve zaman birlikte fiziksel ölçü değil, ontolojik referans taşıyıcılarıdır.

Âlem-İlim Bağlantısı

Etimolojik olarak ilim, bilme ilişkisi; âlem, bilinen/işaret edilen varlık alanı ama ilim âlem değildir, âlem ilmin nesne alanıdır.

Şehâdet-Gayb Ayrımı

Din dili, referans değişimi dilidir.

Bilim dili, olgusal referans, şehâdet ağırlıklı.

Din dili, çok katmanlı referans, şehâdeti, gaybı ve bunlar arasındaki nisbeti. Burada mesele zaman ve yön değil, ontolojik referans türüdür. 

İç-Dış

  • Dış (zâhir) = fiil.
  • İç (bâtın) = niyet.

Ama ikisi de aynı referansa hizalı.

Riyâ, iç ve dış farkıdır; için-dışın farklı referanslara bölünmesi; sözgelimi iç Allah’a, dış insana.

İhlâs, için ve dışın tek referansa bağlanması; yani bölünme yok. yön tek.

Dil (mekân ve zaman dahil), varlığı fiziksel olarak anlatmak için değil; farklı ontolojik düzeyler arasında referans kurmak için çalışır.

Ve buna bağlı olarak :

  • Mekân, ilişki dili.
  • Zaman, deneyim dili.
  • Âlem, varlık katmanları.
  • Gayb, kuşatılamayan ama ilişki kurulan alan.
  • Riyâ, referans bölünmesi.
  • İhlâs, referans birliği, demektir.

Kur’an’daki mekân ve zaman, fiziksel koordinatlar değil; şehâdet ve gayb arasında çalışan ontolojik referans taşıyıcılarıdır. İnsanın dînî hâlleri (ihlâs-riyâ  taqvâ-fücur,  vb.), bu referansın bölünmesi veya birliğine göre şekillenmesi demektir.


Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

İMAN - AMEL İLİŞKİSİ

Vita Activa - Vita Contemplativa. Amel-Eylem Yaşamı - Düşünce Yaşamı. Pratik Yaşam - Teorik Yaşam. Esasında bu iki yaşam (= iman ile amel), birbirinden ayrıl/a/maz. Bu, ruh ile beden gibidir. İman, ameli; amel, imanı tamamlar. İman, amelin özü/çekirdeği; amel, imanın meyvesidir. Öz (= iman), “çürük” olursa; meyve (= amel) “bozuk” olur. Meyvenin tadı (= lezzeti), özden, özün gücünden (= imandan) gelir. Ruhu, bedenden (= bedeni, ruhtan) ayırırsak, “ölüm” gerçekleşir. Bedenin her eylemi, ruhun emri/eseridir. Ruhta, akıl (= düşünce), arzu/istek ve irade yüklüdür. Elma/nın özü (= çekirdeği), elma olmayı ister. Düşünce (= fikir) adamı ve eylem (= aksiyon) adamı kategorileri, insandaki iman (= düşünce) ile ameli (= eylemi) birbirinden ayırmanın = insanı ikiye bölmenin sonucudur. Bu, düşünce (= fikir) adamında eylemi; eylem (= aksiyon) adamında düşünceyi yok var saymaktır. Bu, bu çağın “uzmanlık hastalığının” bir ürünüdür. Eylem, eylem için yapılmaz; eylemin (= amelin) bir amacı/ereği olmalıdı...
Devamı

MÂÛN NE DİYOR?!.

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara; ki onlar namazlarından gâfildirler.” (107/4-5.) Sûrede eleştirilen, namazın kendisi değil, namaz ile hayat arasındaki kopukluktur. Namazda : “Yalnız Sana kulluk ederim” (= iyyâke na‘budu); namazdan sonra : Allah’a isyan eden otoritelere, arzulara, korkulara itaat; namazı ve dini şekilsel olarak doğru, ama istikâmet ve öz/ruh olarak yalanlamış olmaktır. Bu okuma, Mâûn sûresinin ahlâkî ve toplumsal bağlamıyla birebir örtüşür. Yetimi itip kakma, Yoksulu gözetmeme, Gösteriş, Bu, din/ibadet ile hayat arasındaki yarılmadır. Namazlarından gâfildirler, ne demek?!. Bu ifade klasik olarak üç şekilde okunur : Namazın vakitlerini umursamıyorlar. Namazın ruhunu/şuurunu kaybetmişler. Namazın gereğini, gerektiği gibi hayata taşımıyorlar. Namaz kılanların çoğu, 1. maddeye duyarlı ama 2. ve 3. maddeyi ıskalıyor. = Namazda : Yâ Rabbî yalnız Sana kulluk (= itaat) ederim diyor, namaz bitince (normal hayatta) Allah’a isyan edenlere itaat ediyor. Namaz, itaatin merkezini i...
Devamı

KİP

Kip : Fiillerin zamana göre kullanımı. Felsefede kip, değişkenlik durumu. Vardı. Varmış. Var. Var olacak... gibi. Geçmiş. Şimdiki ve Gelecek zaman. Mış, masal formu. Bir varmış, bir yokmuş gibi. Bir zamanlar bir kral varmış; Kârun gibi bir zengin; Sokrat gibi bir âlim varmış...  Şimdi nerelerdelermiş?!. Onların da, bizim gibi, bir zamanlar bir “şimdileri” vardı. Biz de, gün gelecek “masal”! olacağız; bize de birileri “varmış” diyecek... zaman hepimizi tarih sahnesine çekecek. Sonra ne olacak?!. Kimilerine göre bişey olmayacak; kimilerine göre de herkes tekrar dirilecek ve yaptıklarından tek tek hesaba çekilecek. ... Şimdi bu hayat bize bir masal gibi = mış gibi (= oyun-oynaşmış gibi) geliyor; hayatı ciddiye almıyoruz, onu bir fırsat olarak değerlendirmiyoruz; 'ölüm, sonumuz olacak, bu hayatın keyfini çıkaralım', diyoruz.  Hayatı masal gibi görsek de, her masal mutlu sonla bitmiyor. Esasında hiçbir masal bitmiyor; çünkü zaman durmuyor, geçmişten geleceğe sürekli akıyor. Dün var...
Devamı