İYİ/LİK ve KÖTÜ/LÜK NEREDE?!.

İyiliğin ve kötülüğün “dışarıda” bir varlığı var mı?!.

İyilik yaptım, ama “içimde” (= niyetimde) bir iyilik yoktu; kötülük yaptım, ama “niyetimde” (= içimde) bir kötülük yoktu; dediğimizde ne demiş oluruz; bu, iyiliğin ve kötülüğün “dışarıda” somut bir varlığının olmadığı anlamına gelmez mi?!.

Kin ve nefretle vurulan bir tokatla, sevgiden kaynaklı vurulan bir tokat aynı mıdır; yoksa, tokat bizâtihî kötü müdür?!. Ya da, kötü niyetle birine verdiğimiz bir para (= yaptığımız yardım) ile, iyi niyetle verdiğimiz para (= yaptığımız yardım) aynı mıdır = aynı sonucu mu verir?!.

“Sizin hoşlandığınız (= hayr = iyi bildiğiniz) şeylerde şer (= kötü); şer (= kötü) bildiklerinizde hayr (= iyi) olabilir; Allah bilir, siz bilmezsiniz.” (2/216.)

Bu âyet bize şunu söylemez mi?!.

Siz, iyiliği ve kötülüğü “dışarıda” (somut bişeymiş gibi) arıyorsunuz; iyilik de kötülük de sizin içinizde = niyetinizde; iyiliğin ve kötülüğün “dışarıda” bir ölçüsü yok; siz bunun ve kendinizin farkında değilsiniz!. Çoğunuzun niyeti/içi (hoşlandığı şeyler) kötü, ama siz onları iyi görüyorsunuz. Niyetinizi (= içinizi/kendinizi) düzeltseniz, dışarıda kötü bişey görmezsiniz. Kötülük, sizden, sizin içinizden çıkan bişey. = “min şerri mâ halaq.” (113/2.)

Niyeti (= içi/kendi) kötü olanların fiilleri (= sözleri ve davranışları), niyeti (= içi/kendi) iyi olanların canlarını yakar, niyeti (= içi/kendi) kötü olanların da hoşuna gider. Niyeti (= içi/kendi) iyi olanların fiilleri (= sözleri ve davranışları), niyeti (= içi/kendi) kötü olanların canlarını yakar, niyeti (= içi/kendi) iyi olanların da hoşuna gider. 

Demek ki iyiliğin de kötülüğün de “dışarıda, herkesçe kabul edilen/görülebilen genel geçer bir tanımı” yok; iyilik de kötülük de “kişiye özel” = iyi kişi, kötüden ve kötülükten rahatsız olurken; kötü kişi de iyiden ve iyilikten rahatsız olur.

Yukarıya alıntıladığım âyet, savaştan söz eder; savaşta adam öldürülür; bu yüzden savaş, kötü görülür. Savaş, kötüyü ve kötülüğü ortadan kaldırıyorsa iyi; iyiye ve iyiliğe karşı yapılıyorsa kötüdür; savaşta (iyi ve kötü olan) iki taraf da savaşmaktadır. Bu, insandaki fücûr ve taqvâya da benzetilebilir. Niyet, taqvâyı güçlendirmekse, o insana iyi; fücûru güçlendirmekse, o insana kötü diyoruz.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

MÂÛN NE DİYOR?!.

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara; ki onlar namazlarından gâfildirler.” (107/4-5.) Sûrede eleştirilen, namazın kendisi değil, namaz ile hayat arasındaki kopukluktur. Namazda : “Yalnız Sana kulluk ederim” (= iyyâke na‘budu); namazdan sonra : Allah’a isyan eden otoritelere, arzulara, korkulara itaat; namazı ve dini şekilsel olarak doğru, ama istikâmet ve öz/ruh olarak yalanlamış olmaktır. Bu okuma, Mâûn sûresinin ahlâkî ve toplumsal bağlamıyla birebir örtüşür. Yetimi itip kakma, Yoksulu gözetmeme, Gösteriş, Bu, din/ibadet ile hayat arasındaki yarılmadır. Namazlarından gâfildirler, ne demek?!. Bu ifade klasik olarak üç şekilde okunur : Namazın vakitlerini umursamıyorlar. Namazın ruhunu/şuurunu kaybetmişler. Namazın gereğini, gerektiği gibi hayata taşımıyorlar. Namaz kılanların çoğu, 1. maddeye duyarlı ama 2. ve 3. maddeyi ıskalıyor. = Namazda : Yâ Rabbî yalnız Sana kulluk (= itaat) ederim diyor, namaz bitince (normal hayatta) Allah’a isyan edenlere itaat ediyor. Namaz, itaatin merkezini i...
Devamı

İMAN - AMEL İLİŞKİSİ

Vita Activa - Vita Contemplativa. Amel-Eylem Yaşamı - Düşünce Yaşamı. Pratik Yaşam - Teorik Yaşam. Esasında bu iki yaşam (= iman ile amel), birbirinden ayrıl/a/maz. Bu, ruh ile beden gibidir. İman, ameli; amel, imanı tamamlar. İman, amelin özü/çekirdeği; amel, imanın meyvesidir. Öz (= iman), “çürük” olursa; meyve (= amel) “bozuk” olur. Meyvenin tadı (= lezzeti), özden, özün gücünden (= imandan) gelir. Ruhu, bedenden (= bedeni, ruhtan) ayırırsak, “ölüm” gerçekleşir. Bedenin her eylemi, ruhun emri/eseridir. Ruhta, akıl (= düşünce), arzu/istek ve irade yüklüdür. Elma/nın özü (= çekirdeği), elma olmayı ister. Düşünce (= fikir) adamı ve eylem (= aksiyon) adamı kategorileri, insandaki iman (= düşünce) ile ameli (= eylemi) birbirinden ayırmanın = insanı ikiye bölmenin sonucudur. Bu, düşünce (= fikir) adamında eylemi; eylem (= aksiyon) adamında düşünceyi yok var saymaktır. Bu, bu çağın “uzmanlık hastalığının” bir ürünüdür. Eylem, eylem için yapılmaz; eylemin (= amelin) bir amacı/ereği olmalıdı...
Devamı

KİP

Kip : Fiillerin zamana göre kullanımı. Felsefede kip, değişkenlik durumu. Vardı. Varmış. Var. Var olacak... gibi. Geçmiş. Şimdiki ve Gelecek zaman. Mış, masal formu. Bir varmış, bir yokmuş gibi. Bir zamanlar bir kral varmış; Kârun gibi bir zengin; Sokrat gibi bir âlim varmış...  Şimdi nerelerdelermiş?!. Onların da, bizim gibi, bir zamanlar bir “şimdileri” vardı. Biz de, gün gelecek “masal”! olacağız; bize de birileri “varmış” diyecek... zaman hepimizi tarih sahnesine çekecek. Sonra ne olacak?!. Kimilerine göre bişey olmayacak; kimilerine göre de herkes tekrar dirilecek ve yaptıklarından tek tek hesaba çekilecek. ... Şimdi bu hayat bize bir masal gibi = mış gibi (= oyun-oynaşmış gibi) geliyor; hayatı ciddiye almıyoruz, onu bir fırsat olarak değerlendirmiyoruz; 'ölüm, sonumuz olacak, bu hayatın keyfini çıkaralım', diyoruz.  Hayatı masal gibi görsek de, her masal mutlu sonla bitmiyor. Esasında hiçbir masal bitmiyor; çünkü zaman durmuyor, geçmişten geleceğe sürekli akıyor. Dün var...
Devamı