BİLMEK İSTEYENLER İÇİN

KÖTÜ VE KÖTÜLÜK SORUNU (= TEODİSE MESELESİ) Giriş : Sorunun Kendisi “Kötü nedir” sorusu, ilk bakışta basit görünür; fakat insan düşüncesinin en çetin sorularından biridir. Çünkü kötülük yalnızca ahlâkî bir problem değildir. Aynı zamanda ontolojik, epistemolojik, antropolojik ve teolojik sonuçları vardır. Özellikle şu soru, teodise probleminin merkezinde durur : Eğer Allah mutlak iyi, mutlak kudret sahibi ve mutlak hikmet sahibi ise dünyada kötülük neden vardır?!. Bu soru, aslında birkaç soruyu aynı anda içerir : • Kötülük nedir?!. • Kötülük nereden gelir?!. • Kötülük yaratılmış bir şey midir?!. • Allah kötülüğü ister mi?!. • İnsan kötülükten ne ölçüde sorumludur?!. • Doğal kötülük ile ahlâkî kötülük aynı şey midir?!. • Bir insanın yaptığı kötülük başkalarının sınavı olabilir mi?!. Bu sorulara verilen cevaplar, yalnızca farklı teoriler değil, farklı varlık tasavvurları ortaya çıkarmıştır. Burada temel önerimiz, önermemiz şudur : Kötülük, bizâtihî bir varlık değil; varlığın imtihan için...

NEDEN İMTİHAN VAR?!. Şâhitlik, Delil ve İlâhî Adâlet “Neden imtihan var” sorusu, aslında teodise/kötülük meselesinin de ötesine geçen temel bir sorudur. Eğer Allah insanı ezelden biliyorsa, insan neden imtihan ediliyor?!. Allah kimin ne yapacağını önceden biliyorsa, neden insanın hayatını yaşamasına, tercih etmesine, iyiyi veya kötüyü fiilen gerçekleştirmesine ihtiyaç var?!. Bu soruların cevabını Allah’ın bilmesi ile insanın yapması arasındaki farkta aramak gerekir. Çünkü Allah insanı bilir; insan ise kendisini fiilleriyle ortaya koyar. İmtihan, Allah’ın bilmediğini öğrenmesi için değildir. İmtihan, insanın kendi hayatına şâhit olması ve hakkında verilecek hükmün apaçık deliller üzerine kurulması içindir. 1. Allah’ın Bilgisi Ezelîdir Allah’ın insan hakkındaki bilgisi zaman içinde oluşmaz. Allah, insanın geçmişini, bugününü ve geleceğini bilir. İnsanın neyi seçeceğini, ne yapacağını, nereye yöneleceğini Allah’ın bilmesi için insanın bunu önce gerçekleştirmesi gerekmez. Dolayısıyla imtih...

SÛRET VE SÎRET : İNSANIN GÖRÜNÜŞÜ VE HAYAT OLUŞU İnsan, önce sûret olarak görünür; fakat yalnızca sûretiyle bilinmez. Beden, insanın dış görünüşüdür. Yüzü, bedeni, biçimi ve fiziksel varlığı bize onun nasıl göründüğünü gösterir. Fakat onun kim olduğunu bize bedeninden çok, hayatı ve eylemleri gösterir. Bu nedenle insanın iki görünüşünden söz edebiliriz : Sûret: dış görünüş. Sîret: hayatın görünüşü. Sûret, insanın bedende görünmesidir; sîret ise insanın eylemlerinde görünür hâle gelmesidir. 1. VAR OLMAK VE GÖRÜNÜR OLMAK Kur'an'ın A‘râf 11’de kullandığı ifade bu açıdan son derece dikkat çekicidir : خَلَقْنَاكُمْ ثُمَّ صَوَّرْنَاكُمْ “Sizi yarattık, sonra sizi sûretlendirdik.” Buradaki halq ile tasvîr aynı şey değildir. Halaka : var etmek, yaratmak. Savvara : sûret vermek, biçimlendirmek, görünür bir forma kavuşturmak. Bu ayrım bize önemli bir ontolojik ilke verir : Var olmak ile görünür olmak aynı şey değildir. Bir şey var olabilir fakat henüz görünür olmayabilir. Tohum bunun e...

OYUN VE OYALANMA Parantezden Menzile İnsan oynayan bir varlıktır. Johan Huizinga, 'Homo Ludens' adlı eserinde insanı yalnızca bilen ve yapan bir varlık olarak değil, oynayan bir varlık olarak da ele alır. Ona göre oyun, insan kültürünün kenarında duran önemsiz bir faaliyet değildir; kültürün oluşumunda kurucu bir role sahip temel bir insanî fenomendir. Bu tespit önemlidir. Fakat Kur'an’ın insan tasavvuru, oyuna başka bir soru yöneltir : İnsan oynayabilir; fakat oyun bittiğinde nereye dönecektir?!. Asıl mesele burada başlar. Çünkü oyun ile oyalanma aynı şey değildir. Oyun insanî bir faaliyettir. Lehv ise insanın aslî gayesinden alıkonulmasıdır. Aralarındaki farkı anlayabilmek için önce insanın kim olduğunu hatırlamak gerekir. MÜKELLEF İNSAN Biz çocuklardan söz etmiyoruz. Çocuk oyun oynar; fakat çocuk henüz yetişkin insanın taşıdığı anlamda mükellefiyet ve sorumluluk dünyasının içinde değildir. Buradaki insan ise mükellef insandır. Onun hayatının bir gayesi, sorumlulukları ...

TERCÜME SORUNU Semitik Kök Hafızadan İlâhî Muradın İmkânına : Etimolojik, Filolojik ve Semantik Bir İnceleme Bir Kökün Ontolojisi : R-C-M Tercüme, diller arasında gerçekleşen masum bir sözcük aktarımı değildir. Bir sözün bir dilden başka bir dile taşınması, yalnızca kelimelerin karşılıklarının bulunması demek değildir. Çünkü söz, çıktığı dilin sesini, gramerini, çağrışımlarını, bağlamını, tarihini, kültürünü ve anlam örgüsünü de beraberinde taşır. Bir başka dile geçtiği anda ise bütün bu unsurlar yeni bir dilin imkânları ve sınırları içerisinde yeniden biçimlenir. Bu nedenle tercüme, en temel anlamıyla bir aktarma , fakat aynı zamanda bir dönüştürme eylemidir. Arapça terceme (ترجمة) ve tercümân (ترجمان) kelimelerinin kökeni konusunda klasik ve modern dilbilimde farklı açıklamalar bulunmaktadır. Kelimenin Aramice -Süryanice targm - hattıyla ilişkisi güçlü bir filolojik ihtimaldir. Daha geride Akadca ragāmu “ses çıkarmak, bağırmak, bildirmek, beyan etmek” fiiliyle ilişki kurulması da ...

İLETİŞİM AHLÂKI Söz ve Yazı : İçeridekinin Dışarıya Çıkışı İnsan, içinde taşıdığını söz ve davranış olarak dışarıya aktarır. Duygu düşünceye, düşünce söze, söz yazıya, yazı eyleme dönüşebilir. Bu nedenle iletişim, yalnızca bilgi alışverişi değildir. İletişim, insanın iç dünyasının dış dünyaya açılmasıdır. İnsan konuşurken kendisinden bir şey verir. Yazarken kendisinden bir şey bırakır. Söz ve yazı bu anlamda birer eylemdir. Nasıl ki insanın eliyle yaptığı bir eylemin ahlâkî bir değeri varsa, diliyle yaptığı eylemin de vardır. Dolayısıyla “ben sadece söyledim” veya “ben sadece yazdım” diyerek sorumluluktan çıkamayız. Söylemek de yazmak da yapmaktır. Çünkü söz bir şey yapar; yaklaştırır veya uzaklaştırır; onarır veya yaralar; aydınlatır veya örter; ihyâ eder veya öldürür. Söz ve Yazı, İmana da Küfre de Bağlanabilir İman yalnızca insanın zihninde ve kalbinde duran soyut bir kabul değildir. İman, yöneliştir. Yöneliş ise eylem üretir. Bu nedenle iman, insanın sözünde ve yazısında da görünür...

İMANIN FENOMENOLOJİSİ İman Nerede ve Nasıl Görünür?!. İman nedir?!. İman, öncelikle insanın Rabbiyle kurduğu görünmez bir ilişkidir. Kalbin tasdiki, aklın ikrarı, nefsin yönelişi ve insanın Allah’a güvenerek O’nun gösterdiği istikâmete yönelmesidir. Bu yönelişin ilk muhatabı insanoğlu değil, Allah’tır . İnsan imanı dışarıdan bütünüyle bilemez. Çünkü insan kalpleri okuyamaz. Allah ise kalplerde olanı bilir : “ O, göğüslerin özünü bilendir.” Dolayısıyla iman, Allah açısından görünmez değildir. Bizim için görünmeyen, Allah için gizli değildir. Fakat burada önemli bir mesele ortaya çıkar : İman insan hayatında hiç görünmemeli midir?!. Hayır. Çünkü iman insanın içinde kapanıp kalan bir “duygu ve düşünce” değildir. Gerçek iman, insanın varoluşuna nüfuz eder; düşüncesini, tercihini, davranışını ve nihayet hayat tarzını dönüştürür. İman tohumsa, sâlih amel onun meyvesidir . Tohum görünmeyebilir; fakat hayat bulduğunda toprağın üstünde bir filiz verir. Filiz ağaca, ağaç meyveye dönüşür. Meyve t...

KUR’ÂNÎ DÜNYA GÖRÜŞÜ Hayât-üd Dünyâ’dan Âhirete Uzanan Bütünlük Kur’ân’ın dünya tasavvuru, felsefî anlamda bir weltanschauung (dünya görüşü veya yaşam felsefesi) kavramına indirgenemez. Çünkü Kur’ân için dünya yalnızca hakkında bir görüş oluşturduğumuz “dış dünya” değildir. Dünya, içinde yaşadığımız, düşündüğümüz, bildiğimiz, seçtiğimiz, eylediğimiz, imtihan olduğumuz ve âhirete doğru yürüdüğümüz hayatın kendisidir. Bu nedenle Kur’ânî dünya görüşü, “dünya nedir” sorusuyla başlayıp orada bitmez. Asıl soru şudur : Dünya hayatını nasıl anlamalı ve bu hayat içinde nasıl yaşamalıyım ki varlığım âhirette de anlamını korusun?!. Bu açıdan Bakara 204-206, Kur’ânî dünya görüşünün küçük fakat son derece yoğun bir örneğini sunar. Dünya Hayatı Yalnızca Bir Dünya Tasavvuru Değildir Bakara 204’te şöyle denilir : وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا “ İnsanlardan öylesi vardır ki, dünya hayatı hakkında söylediği söz seni hayran bırakır .” Buradaki ifade özellikle dikkat ç...