BİLMEK İSTEYENLER İÇİN

Mushaf’ı Açıp Okumaktan Kur’an’ı Okumaya Bir Mushaf’ı açıp okumak ile Kur’an’ı okumak aynı şey değildir. Mushaf, ilâhî hitabın yazıya geçirilmiş maddî taşıyıcısıdır. Ona saygı göstermek gerekir. Fakat Mushaf’a gösterilen saygı, Kur’an’ın hedefi değildir. Çünkü Kur’an, sadece korunmak veya okunmak için değil; insanın ve hayatın yeniden inşâsı için indirilmiştir. Bir metin, yalnızca okunabilir. Kur’an ise, okunduğu ölçüde hayatı konuşturur. İşte bu yüzden Kur’an’ı okumak, sadece kelimeleri seslendirmek veya cümleleri anlamak değildir. Kur’an’ı okumak; Onun ontolojik hakikatini, yaşadığımız psikolojik, ailevî, ekonomik, siyasî ve kültürel gerçekliklerle buluşturabilmektir. Biz Kur’an’ı okurken, Kur’an da içinde yaşadığımız hayatın okunmasına fırsat verir. Yani Onun, bizim korkularımızı, umutlarımızı, ilişkilerimizi, alışkanlıklarımızı, değerlerimizi, toplumumuzu, ekonomimizi, siyasetimizi ve çağımızı aydınlatmasına izin vermeliyiz. Bu, Kur’an’a yeni anlamlar yüklemek değildir. Tam tersine...

İman, Hidâyet, Ahlâk, Adâlet ve Istıfâ :  İlâhî Mesajın İnsanda ve Toplumda Gerçekleşme Süreci İlâhî Mesaj, insandan yalnızca bazı doğruları kabul etmesini istemez. Onun hedefi, insanın bütün varlığını dönüştürmektir. Bu sebeple Kur'an’da iman, salt zihinsel bir tasdik veya dil ile söylenen bir ikrar olarak kalmaz. İman, insanın bütün hayatını harekete geçiren ontolojik bir çekirdektir. Bu çekirdeğin kaynağı hakikattir. İnsan onu kendisi üret(e)mez. Vahiy, hakikatin insana yönelen ilâhî hitabıdır. Episteme, bu hitabın anlaşılmasıdır; fakat anlamak henüz iman etmek değildir. Bilgi, hakikati tanır; iman ise hakikatin insanın varlığında kök salmasıdır. Böylece iman, bilgiye eklenen yeni bir malûmât değil; insanın yönünü değiştiren canlı bir varoluş hâline gelir. İman, tabiatı gereği gelişmek ister. Canlı bir çekirdeğin filizlenmeye yönelmesi gibi, iman da hidâyete yönelir. Hidâyet, doğru yolu bilmekten daha fazlasıdır. O, insanın yönünü hakikate çevirmesi, hayatını bu istikâmette yeni...

Lâ ve İllâ Fenomenolojisi İnsan, hayatı boyunca iki kelime arasında yaşar : Lâ ve illâ. Bu iki kelime sadece Arapçanın iki edatı değildir. Bunlar, insanın bütün hayatını belirleyen iki varoluş biçimidir. Çünkü insan, her gün bir şeye “hayır”, bir şeye de “evet” demektedir. Her “hayır”, bir reddediştir. Her “evet”, bir yöneliştir. İnsan ise yöneldiği şeye dönüşür. Bir bebek olarak dünyaya geldiğimizde ilk öğrendiğimiz hakikat, muhtaçlıktır. • Anamıza muhtacız. • Babamıza muhtacız. • Nefes aldığımız havaya... • İçtiğimiz suya... • Toprağa... • Güneşe... • Bir dile... • Bir topluma... • Sevgiye... • Merhamete... • Bilgiye... Hiçbirimiz hayatımıza “ben yeterim” diyerek başlamayız. Hayat bize önce iftikârı, yani muhtaç olmayı öğretir. Bu utanılacak bir durum değildir. Çünkü muhtaçlık, varlığın kusuru değil; hakikatidir. Fakat zamanla ilginç bir şey olur. Büyüdükçe, başardıkça, kazandıkça, güçlendikçe, muhtaç olduğumuzu unutmaya başlarız. • Ben yaptım. • Ben kazandım. • Ben bilirim. • Ben yö...

Uluslararası Kuruluşlar Açısından Dünyanın Düzeni : Teşhis, Tedavi ve Güç Ahlâkı Teşhis Bugünkü uluslararası düzen, tek merkezli bir yapı değildir. Hukuk, siyaset, ekonomi ve askerî güç farklı kurumlara dağılmıştır. Bu nedenle küresel sistem, tam anlamıyla bütünleşmiş bir yönetim değil; farklı güç merkezlerinin bir arada bulunduğu karmaşık bir düzendir. 1. Hukuk ve Meşrûiyet Merkezi : United Nations = BM. BM, uluslararası hukukun ve evrensel meşrûiyet iddiasının en önemli kurumsal temsilcisidir. Ancak karar alma mekanizmalarındaki yapısal sorunlar ve özellikle United Nations Security Council = Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin işleyişi, bu meşrûiyetin her zaman etkili bir yaptırıma dönüşmesini engelleyebilmektedir. 2. Askerî Güç Merkezi : North Atlantic Treaty Organization = NATO NATO, dünyanın en güçlü askerî ittifakıdır. Fiilî askerî kapasite, teknoloji, lojistik ve caydırıcılık bakımından küresel güvenlik üzerinde büyük etkiye sahiptir. Ancak bu güç, evrensel değil; üye devle...

VAHYİN MÜDAHALESİ : HÂLDEN İSTİKÂMETE Vahiy, boşluğa inmez. Daima belirli bir hâle iner. Çünkü insan, hiçbir zaman yönsüz, yorumsuz ve ilişkisiz yaşamaz. Her çağın, her toplumun ve her insanın bir yönelişi, bir istikâmeti, bir hâli vardır. Vahiy, önce bu hâli muhatap alır. Bu sebeple Vahyin ilk işi, sadece hüküm bildirmek değildir; teşhistir. İnsanlık hangi hâlde yaşamaktadır?!. Varlığı nasıl okumaktadır?!. Neyi mutlaklaştırmış, neyi gözden kaçırmıştır?!. Yönü nereye dönüktür?!.  Vahiy önce bu mevcut fenomenolojik durumu görünür kılar. Fakat teşhis tek başına yeterli değildir. Bunun ardından vahiy, tedavi için epistemik müdahalede bulunur. İnsanın bilgi düzenini, kavramlarını, ölçülerini ve hakikat tasavvurunu yeniden inşa eder. Çünkü yanlış istikâmet, çoğu zaman yanlış bilgi ve yanlış anlamlandırmanın ürünüdür. Bu epistemik müdahalenin amacı ise salt daha fazla bilgi vermek değildir. Asıl hedef, hâlin dönüşmesidir. Bilgi, insanı yeni bir fenomenolojik duruma taşımalıdır. Yani insa...

BİLGİ NE İŞE YARAR?!. İnsanlık tarihi boyunca bilgi, çoğu zaman güç, hâkimiyet ve kontrol aracı olarak görüldü. Modern dünyada da bilgi; üretmek, tüketmek, yönetmek ve daha fazla sahip olmak için kullanılan bir sermayeye dönüştü. Oysa asıl soru şudur : Bilgi ne işe yarar?!. Hayatı düzeltmeyen, en azından kolaylaştırmayan bilgi ne işe yarar?!. İnsanın yönelişini değiştirmeyen, hâlini dönüştürmeyen, onu hakikate yaklaştırmayan bilgi hangi problemi çözer?!. İlâhî Bilgi, yani Vahiy, bu soruya bambaşka bir cevap verir. Vahiy, bilgi vermek için değil; hidayet için indirilmiştir. Onun amacı, insanın bulunduğu hâli teşhis etmek, bu hâlin yanlışlarını göstermek ve insanı doğru istikâmete yöneltmektir. Bu sebeple Vahiy, boşluğa değil; daima yaşayan bir hayata iner. Muhatabının hâlini bilir, o hâle hitap eder ve o hâli dönüştürmeyi hedefler. Bu dönüşümün yolu epistemiktir; hedefi ise fenomenolojiktir. Vahiy önce insanın bilgi düzenine müdahale eder; varlığı, kendisini ve Rabbini yeniden doğru anl...

ŞEHÂDET  I. İKİ ŞÂHİTLİĞİN FARKI İnsan, hayatı boyunca şâhitlik eder. Bir şeye doğru der, bir şeye yanlış der; bir şeyi sever, bir şeyi reddeder. En büyük sözü ise Kelime-i Şehâdet'tir : “ Eşhedü ...” Fakat çoğu zaman şu hakikati gözden kaçırır : O şehâdet etmeden önce de bir Şâhit vardır. O Şâhid, eş-Şehîd olan Allah’tır. İşte bütün mesele, bu iki şâhitliği birbirine karıştırmamakta yatar. Allah’ın Şâhitliği mutlak, ezelî ve kuşatıcıdır. O, yalnızca yaptıklarımızı değil; niyetimizi, yönelişimizi, kalbimizden geçenleri ve henüz dile dökülmemiş düşüncelerimizi de bilir. O’nun Şâhitliği, bizim Onu kabul etmemize bağlı değildir. Mü’min de O’nun huzurundadır; inkâr eden de. Samimi olan da O’nun önündedir; riyakâr olan da. Bu yüzden Allah’ın Şâhitliği ontolojiktir. Varlığının ayrılmaz bir hakikatidir. İnsanın şehâdeti ise bambaşkadır. Biz, “eşhedü...” dediğimizde Allah’a yeni bir bilgi vermeyiz. O’nun bilmediği bir şeyi haber vermeyiz. O’nun Şâhitliğini tamamlamayız. Bilakis, O’nun zat...

A-B İlişkisi, Bismillah ve Tevhîd A, B’yi yaratır ve yaşatır; hayat verir ve hayatta tutar. Bu, bütün insanlar için değişmeyen ontolojik hakikattir. Hiçbir varlık, A’nın sürekli yaratması ve yaşatması olmaksızın bir an bile varlığını sürdüremez. Fakat A’nın B ile ilişkisinin bir de yönelişe bağlı boyutu vardır. Ontolojik rahmet herkesi kuşatır; fakat hidayet, nusret, inşirah ve ilâhî yardım, B’nin yönelişiyle irtibatlı olarak tecellî eder. Bu sebeple A’nın Mü’minle ilişkisi, Mü’mincedir. Çünkü A, el-Mü’min’dir; emniyet veren, güven veren ve verdiği güveni boşa çıkarmayandır. Bu hakikatin ilk kapısı, ilk emirle açılır : “İkra' bismi Rabbikellezî halak.” “Yaratan Rabbinin adıyla oku.” (96/1.) “ Bismillah ”, yalnızca bir işe Allah’ın adıyla başlamak değildir. O, okumanın yönünü belirleyen ilkedir. Eşyayı, olayları ve hayatı Allah’ın gösterdiği istikâmette okumaktır. İnsan bu okumayı korur ve istikâmetini bozmazsa, okuması zamanla Allah’ın hidayeti ve beyanı altında derinleşmeye baş...

DİL HASSASİYETİ : TEVHÎDİN İLK NÖBETİ Hakikatin bozulması çoğu zaman kılıçla başlamaz; kelimeyle başlar. Çünkü dil, yalnızca düşüncenin dışa vurumu değildir; aynı zamanda düşünceyi kuran, bilgiyi biçimlendiren, hakikatin görünüşünü belirleyen ve insanın yönelişini tayin eden epistemik zemindir. İnsan, hakikate doğrudan ulaşmaz; hakikati isimler ve kavramlar aracılığıyla tanır. Bu sebeple epistemolojinin ilk malzemesi kelimelerdir. Kelimeler doğruysa kavramlar doğru kurulur; kavramlar doğru kurulursa bilgi doğru oluşur; bilgi doğru oluşursa fenomen doğru okunur; fenomen doğru okunursa yöneliş A’ya hizalanır; yöneliş doğru olunca ahlâk, hayat ve medeniyet de buna göre şekillenir. Bunun için doğru epistemoloji, doğru kelime ve kavramlarla başlar. Dil bozulunca epistemoloji bozulur. Epistemoloji bozulunca fenomenoloji bozulur. Fenomenoloji bozulunca yöneliş bozulur. Yöneliş bozulunca ahlâk bozulur. Ahlâk bozulunca medeniyet bozulur. İşte bu yüzden bozulma önce dilde başlar. Kur'an'...

PATRON KİM?!. Tevhîd Fenomenolojisi Açısından A ve B'nin Mücadelesi İnsanlık tarihinin en temel sorularından biri şudur : Patron kim?!. Bu soru çoğu zaman siyaset, ekonomi veya askerî güç üzerinden sorulur. Oysa bunlar yalnızca görünen katmandır. Asıl soru şudur: İnsanın yöneliş alanında son sözü kim söylüyor?!. Bu soruya cevap verebilmek için önce iki alanı birbirinden ayırmak gerekir. Birincisi A alanıdır . Yani ontolojik hakikat alanı. İkincisi B alanıdır ve bu alan çook küçüktür . Yani insanın yaşadığı, algıladığı, yorumladığı ve seçim yaptığı fenomenolojik alan. Bu ayrım yapılmadığında, Tevhîd ile şirk aynı düzlemde tartışılmaya başlanır ve mesele içinden çıkılmaz hâle gelir. A’da Patron Bellidir Ontolojide başka ilâh yoktur. Allah'ın karşısında ikinci bir ilâh hiçbir zaman olmamıştır. Dolayısıyla A’da : • Güç mücadelesi de yoktur. • Panteon da yoktur. • Patronluk yarışı da yoktur. Çünkü hakikat tektir. Tevhîd, A’nın yapısıdır. Bu sebeple “ Lâ ilâhe illAllah ”, Allah’a yen...

ÇAĞIN RUHU (ZEITGEIST) Tevhîd Fenomenolojisi Açısından Teşhis, Eleştiri ve Çözüm Her çağın bir ruhu vardır. İnsanlar çoğu zaman bu ruhu kendilerinin ürettiğini zannederler; oysa çoğu kez onlar, çağın ruhu tarafından biçimlendirilirler. İnsanların düşünme tarzları, korkuları, arzuları, başarı anlayışları ve umutları, içinde yaşadıkları çağın görünmez ikliminden bağımsız değildir. Bugünün ruhu, sınırsız büyüme, sınırsız güç ve sınırsız denetim arzusudur. Daha fazla üretmek, daha fazla tüketmek, daha fazla sahip olmak, daha fazla kontrol etmek... Bu yöneliş yalnızca ekonomiyi değil; siyaseti, hukuku, bilimi, teknolojiyi ve kültürü de şekillendirmektedir. Bu çağın en belirgin özelliği, çok fazla bilgi ve teknoloji ama çok az hikmet üretmesidir. Çünkü bilgi tek başına bilinç değildir. Bilinç, hakikatle uyumdur. Hikmet ise, hakikatle uyumlu bilincin hayata dönüşmüş hâlidir. Çok bilgi, bilinç vermeyebilir. Bilgi zihni doldurur; hikmet ise insanın yönünü tayin eder. İnsan, eşyaya hâkim oldukça...

Kapanmanın Fenomenolojisi : Düven, Volta ve Ufku A’ya Açık Yolcu İnsan, yalnızca düşünen bir varlık değildir; aynı zamanda hakikate açılabilen veya hakikate kapanabilen bir varlıktır. Bu nedenle insanı anlamanın yolu, sadece ne düşündüğünü değil, hangi ufka açık olduğunu araştırmaktan geçer. İnsan fizikî dünyayı beş duyusuyla algılar. Fakat insan bundan ibaret değildir. Vicdanı, niyeti, sezgisi, tefekkürü ve anlam arayışı da onun varoluşunun ayrılmaz parçalarıdır. İnsan hem dış dünyaya hem de kendi iç dünyasına açılan bir varlıktır. Hakikat, bu iki açıklığın birlikte işlemesiyle görünmeye başlar. Fakat insanın açıklığı kadar kapanma biçimleri de vardır. Ve her kapanma aynı değildir. İlk kapanma, düven öküzünün kapanmasıdır . Düven öküzü sabah akşam yürür. Yorulur, emek verir, hareket eder. Fakat hiçbir yere gitmez. Çünkü yürüdüğü yol, kendi seçtiği bir yol değildir. Hep aynı dairenin içinde döner. Daha da önemlisi, döndüğünü bile bilmez. Hareketi vardır; fakat istikâmeti yoktur. Bu, iç...

Yolculuk İstisnasız her insan bir yolcudur. Fakat bu yolculuk, sanıldığı gibi doğumla başlayıp ölümle bitmez. Doğum yolun başlangıcı değildir; ölüm de son durağı değildir. Her ikisi de yol üzerinde karşılaşılan büyük işaretlerdir. Asıl yolculuk, insanın hakikatle kurduğu ilişkinin içinde sürer. Yolun başını da sonunu da bütünüyle bilmiyoruz. Bildiğimiz şey, yol boyunca önümüze çıkan işaretlerdir. Kur’ân’ın diliyle bunlar âyetlerdir. Bu âyetler doğru okunursa, yolun yönü de menzili de yavaş yavaş görünmeye başlar. Okunmazsa insan, her adımını rastgele atar. Artık yön de kalmaz, telos da. Hayat, anlamlı bir seyr ü sefer olmaktan çıkar; turistik bir geziye dönüşür. Gidilen her durak kendi başına bir amaç hâline gelir; bütünün hesabı ise gözden kaçar. Zygmunt Bauman, modern insanın yolculuğunu üç tip üzerinden okur : Aylaklar, turistler ve hacılar. Aylakların belirgin bir amacı yoktur. Gezerler; fakat yürüdükleri yol onları hiçbir yere götürmez. Hareket vardır ama istikâmet yoktur. Turistl...

TEVHÎD FENOMENOLOJİSİ : MODERN BİLİMİN ÇIKMAZI VE İÇİNE KAPANAN DÜNYA Giriş : Bilgi Çağında Anlam Krizi Modern çağın temel problemi cehalet değildir; anlamın kaybıdır. İnsanlık tarihinin hiçbir döneminde bugünkü kadar bilgi üretilmemiş, veri toplanmamış ve teknik başarı elde edilmemiştir. Buna rağmen modern insan, belki de tarihin en derin varoluşsal yalnızlığını yaşamaktadır. Bilginin çoğalması, anlamı çoğaltmamış; aksine, çoğu zaman onu görünmez hâle getirmiştir. Bu durum, bilginin miktarından değil, bilginin yöneliminden kaynaklanmaktadır. Modern bilim, fenomenleri büyük bir başarıyla tasvir etmiş; fakat fenomenlerin işaret ettiği ontolojik ufku metodolojik olarak dışarıda bırakmıştır. Böylece insan, işaret levhalarını inceleyen fakat levhaların gösterdiği menzile gitmeyen bir yolcuya dönüşmüştür. Tevhîd fenomenolojisinin temel iddiası tam da burada başlar: Fenomen, kendisinde son bulan bir nesne değil; hakikate açılan bir âyettir. Kapalı Devre Evren ve İmmanentizmin Yükselişi Moder...

TEVHÎDİN BABASI : İBRÂHÎM Usûl notu : Bu yazının amacı, İbrâhîm’i kendi tarihinden koparmak veya Kur'ân’a yeni anlamlar yüklemek değildir. İbrâhîm yaklaşık dört bin yıl önce yaşamış bir Peygamberdir. Onun ilk muhatapları, söylediklerini kendi dilleri, kültürleri ve hayat şartları içinde anlamışlardır. Bu tarihî bağlamı bilmek, Kur'ân’ı doğru anlamanın vazgeçilmez şartıdır. Fakat Kur'ân, İbrâhîm’i sadece geçmişi anlatmak için zikretmez. Onu, bütün zamanların insanlarına örnek gösterir. Eğer Onun sözleri sadece ilk muhataplarının anladığıyla sınırlı olsaydı, Kur'ân’ın evrenselliğinden söz etmek güçleşirdi. Bu sebeple her nesil, İbrâhîm’in sözlerini önce kendi tarihî bağlamı içinde anlamaya, ardından da aynı hakikatin kendi çağına ne söylediğini yeniden düşünmeye mecburdur. Bu çalışma, böyle bir okuma denemesidir. Burada kullanılan ontoloji, epistemoloji ve fenomenoloji gibi kavramlar, Kur'ân’ın yerine geçirilmiş kavramlar değildir. Bunlar, çağımızın düşünce dilidir. ...

KELİME-İ TEVHÎD : İnsana “Hayat” Veren Kelime Bu metin, Kelime-i Tevhîd’i tüketme iddiası taşımaz. Çünkü Kelime-i Tevhîd insanın tüketebileceği bir Söz değil, insanı sürekli yeniden kuran ilâhi bir çağrıdır. Biz ancak o çağrının hakikatini anlamaya çalışan söz/fikir işçileriyiz. Son sözü söylemek bize değil, Hakikatin Sahibine aittir. “Lâ ilâhe illAllah.” Bu cümle, İslâm’ın giriş kapısıdır. Fakat o, sadece dine giriş cümlesi değildir; insanın kendi hakikatine dönüşünün de başlangıcıdır. Kelime-i Tevhîd, önce Allah hakkında konuşur gibi görünür; gerçekte ise insanı dönüştürür. Çünkü Allah’ın birliği, bizim söylememizle var olan bir hakikat değildir. O, ezelîdir, ebedîdir ve mutlak hakikattir. Bizim “lâ ilâhe illâllah” dememiz, Allah’ın birliğine bir şey katmaz. Asıl değişen, bu kelimeyi söyleyen insandır. İnsan dünyaya tek bir bedenle gelir; fakat tek bir yönle yaşamaz. Aklı başka tarafa çağrılır, arzuları başka tarafa sürüklenir, korkuları başka bir merkez oluşturur, menfaatleri başka ...

SECDE : KULUN KENDİNİ YOK ETMESİ DEĞİL, KULLUĞUNU İDRAK ETMESİ Secde, İslâm’ın en derin ibâdetlerinden biridir. O, sadece alnın yere konması değil; bedenin, kalbin, aklın ve iradenin aynı hakikate yönelmesidir. Bu sebeple secde, yalnızca bir hareket değil, insanın bütün varlığını kuşatan fenomenolojik bir hâdisedir. Secde, bedende başlar. İnsan, bedeninin en üst noktası olan başını yere koyar. Bu hareket, insanın kendi otoritesini ilân etmesi değil; mutlak otoritenin yalnız Allah’a ait olduğunu bedeniyle ikrar etmesidir. Secdeye inerken de secdeden kalkarken de “ Allah-u Ekber” denmesi, bu hakikati açıkça gösterir. Değişen bedenin konumu değildir; değişmeyen hakikat Allah’ın mutlak büyüklüğüdür. İnsan inerken de kalkarken de aynı hakikati tekrar eder : Allah her şeyden büyüktür. = “Allah-u Ekber.” Bedenin bu yönelişi kalbi etkiler. Kalpte teslimiyet, huşû, mahviyet, umut, güven ve duâ hâli doğar. Ardından idrak dönüşmeye başlar. İnsan, kendisini merkeze koyan bakış açısından uzaklaşır...

OLMAZSA OLMAZ “Tanrı yoksa hiçbir şey yoktur” ifadesi, doğru anlaşıldığında bir inanç sloganı değil, ontolojik zorunluluk iddiasıdır. Buradaki mesele “Tanrı var mı?” sorusundan önce, varlığın kendisi nasıl mümkün ve sürdürülebilir? sorusudur. A (Tanrı), burada insan zihninin ürettiği bir hipotez değil; varlığın mümkün olmasını ve devamını sağlayan zorunlu ontolojik zemin olarak düşünülür. 1. Varlığın Problemi : Başlangıç değil Süreklilik Asıl soru şudur : Varlık neden vardırdan daha çok, varlığın varlığı nasıl devam eder?!. Çünkü mesele sadece “bir başlangıç” değil, sürekliliğin güvenliğidir. Eğer varlık kendine yeterli bir zorunluluk taşımıyorsa, her an çözülmeye açık bir yapı olur. Bu durumda iki ihtimal kalır : • Varlık kendi kendini zorunlu kılar. (Bu, ontolojik olarak problemli bir iddiadır.) • Varlık, kendisi dışında zorunlu bir zemine dayanır. (= A.) 2. Kontenjan Varlıkların Kırılganlığı İnsan dâhil tüm varlıklar kontenjandır. • Var olabilir de olmayabilir de. • Kendi varlığının...

İRADE VE İLÂHÎ RAHMET 1) Giriş : İrade Probleminin Yeniden Kurulması İrade, klasik tartışmalarda ya mutlak bağımsızlık ya da tam belirlenmişlik arasında tanımlanmıştır. Bu iki uç, insan tecrübesini eksik açıklar. Bu metin, iradeyi üçüncü bir zeminde ele alır : İrade, kendi başına yeterli bir güç değil; ilâhî rahmetle açılan bir yönelme imkânıdır. Bu nedenle mesele “irade var mı?” değil, “irade nasıl mümkün oluyor?” sorusudur. 2) Ontolojik yapı : A ve B’nin Yeniden Tanımı A – Hakikat ve İlâhî Rahmet A, yalnızca bir “ilke” değil, aynı zamanda : • Varoluşu mümkün kılan Kaynak. • Yönelimi açan Rahmet.  • İlişkiyi kurulabilir hâle getiren aşkın gerçekliktir. Bu anlamda A, hem referans hem de imkânı açan rahmettir. B – İnsanî Alan B, insanın içinde bulunduğu : • Kültürel, • Psikolojik, • Epistemik, • Tarihsel katmanların bütünüdür. B, sadece kararın zemini değil, aynı zamanda sınırıdır ama belirleyici değildir. 3) İrade : Bağımsız Güç değil, Açılmış İmkâna Yönelim İrade, bu yapıda bir “ö...