BİLMEK İSTEYENLER İÇİN

Namaz, Ne İçin?!. “Sana vahyedilen Kitab’ı oku ve salâtı ikâme et. Çünkü salât, fahşâ ve münkerden alıkoyar. Allah’ın zikri ise daha büyüktür. Allah, yapmakta ve inşâ etmekte olduklarınızı bilir. ” (29/45.) Bu âyet, namazın nasıl kılınacağını değil, niçin ikâme edilmesi gerektiğini anlatır. Kur'ân’ın amacı, şekilden önce hikmeti göstermektir. Namazın asıl gayesi, belirli hareketleri tekrar etmek değil; insanı dönüştürmek, onu Allah’ın huzurunda yaşayan bir kul hâline getirmektir. Âyet önce iki temel emir verir : “ Sana vahyedilen Kitab’ı oku = tebliğ et” ve “salâtı ikâme et .” Ardından bunun hikmetini açıklar : “ Şüphesiz salât, insanı fahşâ ve münkerden alıkoyar .” Demek ki gerçek namaz, sadece bedenin yaptığı bir ibâdet değildir. O; kalbi, aklı, vicdanı ve iradeyi eğiten ilâhî bir terbiyedir. İkâme edilen namaz = sâlat, dilde doğruluk, ticarette dürüstlük, siyasette adâlet, eğitimde hikmet, ailede merhamet ve toplumda emanet bilinci meydana getirmiyorsa, bu namaz henüz Kur'ân...

İZZET VE ZİLLET : İLÂHÎ NÛRA GÖRE İNSANIN KONUMLANIŞI “Onların sözleri Seni üzmesin. Çünkü izzet bütünüyle Allah’a aittir. O, işitendir, bilendir.” (10/65.) Kur’ân’ın izzet anlayışı, insanın başkalarına üstünlük kurması veya kendisini diğerlerinden büyük görmesi değildir. Gerçek izzet, insanın varlığını doğru kaynağa bağlaması ve hakikat karşısında doğru yerde durmasıdır. Çünkü Kur’ân’a göre mutlak izzet yalnızca Allah’a aittir. İnsan, izzeti kendinden üretemez. Makam, servet, güç, şöhret veya insanların takdiri insana geçici bir değer görüntüsü verebilir; fakat gerçek izzet kazandıramaz. Çünkü insan, kendisine ait olmayan bir şeyi mutlaklaştırdığı anda, aslında onun karşısında bağımlı hâle gelir. Allah’ın yerine başka bir şeyi koyan insan, farkında olmadan kendi değerini o şeyin eline teslim eder. Oysa, “ Kim izzet istiyorsa, bütün izzet Allah’ındır. ” ( 35/10.) İzzetin kaynağı Allah’tır. İnsan ancak O’na yönelerek, O’nun belirlediği hakikat düzeni içinde yaşayarak gerçek izzete ulaş...

Modern İnsanın Tanrılaşma Trajedisi : Tanrı’yı Öldürdüğünü Sanan Modern İnsan Tevhîd, yalnızca “Tanrı birdir.” demek değildir. Tevhîd, her şeyi yerli yerine koyan ontolojik hakikatin adıdır. Tevhîd, Tanrı’yı Tanrı, insanı insan, yaratılmışı yaratılmış olarak bilmektir. Yaratıcı ile yaratılan arasındaki ezelî ve ebedî ayrımı korumaktır. Varlık düzeninin dengesi de bu ayrım üzerine kuruludur. İnsanlık tarihindeki en büyük kırılmaların hemen tamamı, bu ontolojik sınırın ihlâl edilmesiyle başlamıştır. Kimi zaman Tanrı insana yaklaştırılmış, kimi zaman insan Tanrı’nın yerine yükseltilmiştir. Birinde ilâhî olan beşerîleştirilmiş, diğerinde beşerî olan mutlaklaştırılmıştır. Görünüşleri farklı olsa da her iki sapma da tevhîdden uzaklaşmanın iki ayrı tezahürüdür. İnsan, kendisini aşan bir hakikate yönelme istidadıyla yaratılmıştır. Fıtratı, aşkın olana açıktır; ruhu ise kendisini var eden kaynağa karşı derin bir özlem taşır. Bu sebeple insan, tarih boyunca hep mutlak olanı aramıştır. Arayış, in...

AHLÂK RİSALESİ Giriş Ahlâk Kelimesinin Etimolojisi Ahlâk الأخلاق Arapça hulk خُلُق kelimesinin çoğuludur. Hulk : • Karakter, • Seciye, • Tabiat, • İç yapı, • Kişiliğin süreklilik kazanmış biçimi anlamlarına gelir. Bunun kökü ise H-L-K =خلق köküdür. Bu kökten üç önemli kelime doğar : Halk, yaratmak, yaratılış, dış görünüş, beden. Hulk, iç yaratılış, karakter. Dolayısıyla Kur'an dilinde insanın iki yönü vardır : Halk, beden, dış yapı. Hulk, ruhî ve ahlâkî yapı. Hz. Peygamber hakkında geçen, “Ve inneke le’alâ hulukin azîm.” (Kalem 68/4) ifadesi, “Sen büyük bir ahlâk üzeresin.” derin anlamlı bir ifâdedir. Aynı zamanda “Sen yaratılışının en yüksek kıvamı üzeresin.” anlamını da taşır. Buradan önemli bir sonuç çıkar : Ahlâk, sonradan eklenen bir süs değil; yaratılışın doğru biçimde gerçekleşmesidir. Fıtrat ile Ahlâk İlişkisi Kur'an'da geçen “Allah’ın fıtratı...” (Rûm 30/30) ifadesi ile hulk arasında güçlü bir bağ vardır. Şöyle ifade edebiliriz : Fıtrat, potansiyel; ahlâk, o potan...

Kavramların Metamorfozu : Kur'an’dan Modern İdeolojilere Medeniyetler yalnızca kurumlar, hukuk sistemleri veya teknolojiler üretmez; her medeniyet aynı zamanda kendine özgü bir kavram dünyası inşâ eder. Kavramlar, düşüncenin hammaddesidir. Bir kavramın içlemi, kaplamı ve medlûlü değiştiğinde, sadece kelimenin anlamı değil; o kelime üzerine kurulan dünya tasavvuru da değişir. Bu çalışma, Kur'an’ın inşâ ettiği kavram dünyası ile modern ideolojilerin ürettiği kavram dünyasını karşılaştırmayı amaçlamaktadır. Nâs, millet, ümmet, kavim, halk, demos, nation ve benzeri kavramlar, çoğu zaman birbirinin karşılığıymış gibi kullanılmaktadır. Oysa aynı kelime, farklı medlûller taşıyabilir; aynı tercüme, farklı bir insan, toplum ve siyaset anlayışını gizleyebilir. Bu nedenle bu metin, kelimelerin değil; kavramların metamorfozunu incelemektedir. Amaç, kavramların tarih içinde geçirdiği anlam dönüşümlerini tespit etmek ve Kur'an’ın kavram örgüsünü, modern ideolojilerin kavram örgüsünden ay...

CEMAAT, CEMİYET, TOPLUM, TOPLULUK VE ÜMMET I. Bölüm : Kavramlar ve Kur'an’ın Cemaat Tasavvuru İnsan, tek başına yaşayabilen bir varlık değildir. Doğar, büyür, öğrenir ve hayatını başkalarıyla birlikte sürdürür. Bu sebeple tarih boyunca insanlar farklı birliktelikler oluşturmuş; bu birliktelikleri ifade etmek için de çeşitli kavramlar kullanmışlardır. Bunların başlıcaları; toplum, topluluk, cemaat, cemiyet ve ümmettir. Günümüzde bu kavramlar çoğu zaman birbirinin yerine kullanılmaktadır. Oysa her biri farklı bir insanî örgütlenme biçimine işaret eder. Toplum, aynı coğrafyayı, tarihi ve kamusal hayatı paylaşan insanların oluşturduğu sosyal bütündür. Topluluk, belirli bir amaçla veya tesadüfen bir araya gelmiş insan grubudur. Bir otobüs durağında bekleyen insanlar da bir topluluktur; fakat cemaat değildir. Sosyolog Ferdinand Tönnies, insan birlikteliklerini iki temel tipe ayırır : Gemeinschaft (cemaat) ve Gesellschaft (cemiyet). Ona göre cemaat; organik, sıcak, samimi ve güvene dayalı...

KÖKLER VE DÖNÜŞÜMLER : ANTİK FELSEFEDEN TEOLOJİYE İNSANIN (İÇSEL) ARAYIŞI Giriş : Kavramların Değil, İdrakin İzinde Bu yazının amacı, dinler ve felsefeler arasında kesin etki ilişkileri kurmak veya tarihî hükümlerde bulunmak değildir. Amaç; insanlığın ortak hakikat arayışında ortaya çıkan bazı kavramların ve onların arkasındaki idrak biçimlerinin izini sürmektir. Diller farklıdır, kavramlar zamanla değişir, medeniyetler yükselir ve yıkılır. Fakat insanın hakikati, iyiyi, kötüyü, özgürlüğü ve kendi varlığını anlama çabası süreklidir. Bu sebeple yalnızca kavramların tarihini değil, o kavramlara hayat veren düşünce ve idrakin tarihini de okumaya çalışmak gerekir. Bu arayış bizi, 19. yüzyılın dikkat çekici Alman düşünürlerinden Bruno Bauer’e (1809-1882) götürmektedir. Karl Marx’ın gençlik yıllarındaki hocalarından biri olan Bauer, Yeni Ahit ve Hristiyanlığın doğuşu üzerine alışılmışın dışında yorumlar geliştirmiştir. Ona göre Hristiyanlık yalnızca Yahudi geleneğinin devamı olarak değil, He...