BİLMEK İSTEYENLER İÇİN

HÂLİS DİN VE PROTEZ DİNLER Yaratılışın ölçüsü, insanın müdahalesi ve ideologların imalatı 1. DİN, İNSANIN İCADI DEĞİL; YARATILIŞIN ÖLÇÜSÜDÜR أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ = “ Dikkat edin! Hâlis din yalnız Allah'ındır.” (Zümer 3) Başlangıç noktamız şudur : Allah, gökleri ve yeri bilhak yaratmıştır. Yaratılış başıboş, ölçüsüz ve anlamsız değildir. Varlığın kendine ait bir düzeni, bu düzenin de ilâhî bir ölçüsü vardır. İnsan da bu yaratılışın dışında değildir. O, fıtrat üzere yaratılmıştır. Fıtrat, insanın içine yerleştirilmiş ilâhî potansiyel; hakikati tanımaya, iyiyi kötüden ayırmaya ve yaratılışın ölçüsüyle uyumlu bir hayat sürmeye elverişli donanımıdır. Bu açıdan din, insanın kendi başına icat ettiği bir sistem değildir. Dinin kaynağı Allah’tır. İnsan, bu ölçüyü keşfetmek, tanımak ve hayatına taşımakla yükümlüdür. Zümer sûresinin ilk üç âyeti bu tartışmaya önemli bir zemin sağlar. İlk iki âyet, Kitâb’ın Allah’tan indirildiğini ve hak ile indirildiğini bildirir. Üçüncü âyet is...

Modern İnsanın Uyurgezerliği : Konforun Gölgesinde Yeni Nesil Gaflet İçinde yaşadığımız yüzyıl, insanlık tarihinin en ironik açmazlarından birine sahne oluyor : Bilgiye erişimin bu denli kolay, iletişim kanallarının bu denli açık olduğu bir çağda, insan hiç olmadığı kadar derin bir zihinsel uykunun içinde yaşıyor. Tıbbî veya nörolojik bir hafıza kaybı olan amneziden farklı olarak modern insan, gözleri açık, algıları çalışır vaziyetteyken bile önündeki hakikati ıskalıyor. Bu durum, kadîm geleneklerin ve Kitâb’ın gaflet olarak adlandırdığı, günümüz dünyasında kendini “ modern uyurgezerlik ” olarak gösteren kolektif bir idrak yoksunluğudur. 1. Bilmek Ama İdrak Edememek/Anlamamak : Amneziden Gaflete Modern uyurgezerlik, bir cehalet ya da bilgisizlik problemi değildir. Aksine, modern insan her şeyi “ bilmektedir ”!. Zamanın hızla tükendiğini, ekranların kendisini uyuşturduğunu ve ölümün kaçınılmaz bir gerçek olduğunu teknik olarak bilir. Ancak bu bilgi, zihnin derinliklerine sızıp bir eyl...

BÜTÜNLÜK, ADANMIŞLIK VE MODERN KRİZ : HAYAT VE ÖLÜMÜN DİYALEKTİĞİ Öz Ölüm, insanlık tarihinin en köklü ve aşılması zor ontolojik problemidir. İnsanın ölümle kurduğu ilişki, onun yaşamı anlamlandırma biçiminin de temel belirleyicisidir. Bu metinde; ölüm kavramı ilk olarak Heidegger ve Levinas’ın felsefi zemininde varoluşu “tamamlayan ve kuran” bir unsur olarak ele alınacaktır. Ardından Antik Çağın rasyonel ve doğal kabul paradigmalarına (Epikür ve Stoa) bakılacak; ölümün pasif bir bekleyişten aktif bir eyleme dönüştüğü “soylu ölüm” ve “iyi ölüm” (= ars moriendi) kavramları, hem kadim gelenek hem de teolojik süreklilik (yaşam-ölüm-diriliş) bağlamında çözümlenecektir. Son olarak, bu anlam bütünlüğünün en somut ve radikal pratikleri olan Kahramanlık, Azizlik ve Şehitlik portreleri analiz edilerek, modern endüstriyel toplumun insanı kendi ölümünün öznesi olmaktan çıkarıp nesnesi hâline getiren krizi tartışılacaktır. 1. Giriş : Hayatın Kutsal Sınırı Olarak Ölüm Ölüm, hayatı âniden kesen traj...

TANRI VE HAYAT 1. Kavramların Sınırı ve Aklın Yol Ayrımı Teolojinin (ilahiyatın) yüzyıllardır süregelen en temel uğraş alanı, bir “mutlak varlık” olarak Tanrı’nın mevcûdiyetini mantıksal/aklî formüllerle temellendirme çabası olmuştur. Kozmolojik, teleolojik veya ontolojik argümanlar, inancın akılsal zeminini kurmaya çalışır. Ancak bu rasyonel argümanlar, Tanrı’nın varlığını matematiksel veya laboratuvar düzeyinde mutlak bir nesnellikle kanıtlayamaz . Eğer Tanrı’nın varlığı rasyonel bir kaçınılmazlık olsaydı, ortada “iman” değil, yalnızca geometrik bir “bilgi” kalırdı. Dinlerin merkezindeki “gayba iman” ve özgür irade, tam da bu kesinlik eksikliğinin açtığı boşlukta mümkün olur. Akıl yürütme mekanizmasını son sınırına kadar götüren iki farklı zihinden biri, kesin kanıt yokluğunda şüpheyi seçip durmayı tercih ederken; diğeri, evrendeki işaretleri ve anlam arayışını yeterli görerek kalbî bir güvenle o eşiği atlar. Ancak Tanrı’yı insan ilişkilerindeki “şüpheye rağmen güvenme” analojisiyle ...

Varlık, Öteki ve Sınır : İfrat ile Tefrit Arasında Altın Oran İnsanlık tarihi, insanın kendi var olma arzusu (= conatus) ile dışındaki dünya arasında kurmaya çalıştığı o hassas dengenin tarihidir. Ne var ki felsefî, kelâmî ve mistik arayışlar, ne zaman büyük bir toplumsal dehşetle yüzleşse, zihinler sarkaç gibi iki aşırı uca (= ifrat ve tefrite) savrulmuş; yaşanabilir, aklı başında bir dengeyi kurmak hep en zorlu entelektüel ödev olarak kalmıştır. 1. İki Aşırı Uç : Varlık Hapishanesi ve Kendini Yok Etme Fantezisi Tefrit Kutbu : Bencil Ontoloji ve Güç İstençleri Sarkacın bir ucunda, varlığı sadece kendi içine, kendi sınırlarına ve kendi hayatta kalma refleksine kilitleyen bencil ontoloji (= tefrit) yer alır. Felsefi İzdüşümü : Martin Heidegger’de insan, kendi ölümlülüğüyle yüzleşerek sahicileşen ama ‘öteki’ni sadece kendi varoluşsal bütünlüğü için bir dekor olarak gören bencil bir öznedir. Kelâmî ve Siyasî İzdüşümü : İslâm düşünce tarihindeki mürcie ekolünün eylemsizliği, ameli askıya...

EVLİ EVSİZLER VE EV ARAYANLAR : DASEIN’İN VAROLUŞSAL GURBETİ, NİSYAN PERDESİ VE KAMIŞIN SIZISI Giriş : İki Evsizlik Arasındaki Uçurum İnsan, iki farklı evsizliğin kıskacında yaşayan yegâne varlıktır. Bunlardan ilki olan “ homeless ”, modern dünyanın sokaklarında, köprü altlarında veya mülteci kamplarında somut olarak cisimleşen maddî ve fiziksel evsizliktir. Çözümü bir çatı, bir anahtar ve ekonomik bir güvencedir. Ancak insanın asıl trajedisi, başını sokacak lüks bir sarayı, sıcak bir yuvası ve kurulu bir düzeni varken bile içini kemiren o tekinsiz yabancılık hissinde saklıdır : “ Unheimlich. ” (= kendini evinde hissetmeme) “Evli evsizler”, maddî olarak ev sahibi olsalar da manevî olarak bu evrenin gurbetinde yaşayan, dünyaya fırlatılmış ölümlülerdir. I. Dünyaya Çakılıp Kalanlar : “Ahlede ilel Ard” ve Sahte Evlilik İnsanın bu dünyadaki en büyük yanılsaması, burayı kalıcı ve kusursuz bir yurt zannetmesidir. Kur’an-ı Kerim’in A’râf Sûresinde geçen “ ahlede ilel ard ” (= dünyaya saplanıp ...

Varlığı Anlamaktan Var Eden’e Kul Olmaya : Ontolojik Acziyet ve Hakîkî Varoluş Modern dünya, insanı her şeyin merkezine koyan, onu kendi kendinin mimarı ve evrenin mutlak hâkimi ilan eden büyük bir yanılsamayla ma’luldür. Yüzyıllardır felsefe, insan bilincini parlatarak varlığı “anlamayı”, var olmanın yegâne kanıtı ve zirvesi saydı. Batı felsefesinde ahlâkı epistemolojiden ayırıp, “öteki” üzerinden yeniden kurmaya çalışan Emmanuel Levinas bile, “Varlığı anlamak, var olmaktır.” derken zihinsel ve ahlâkî bir farkındalığa işaret ediyordu. Pekiî, durum gerçekten öyle midir?!. İnsanın varlığı, kendi zihninin sınırlarına veya kendi uhdesine mi bırakılmıştır?!. İnsan, kendini (en azından biyolojik olarak) var eden bir güce ve iradeye sahip midir?!. İnsanın biyolojik mevcûdiyeti olmasa, ahlâkî bir varoluştan söz edilebilir mi?!. Bu soruların peşine düştüğümüzde, felsefenin bittiği ve hakikatin başladığı o büyük sınır çizgisine ulaşırız : Varlığı anlamak yetmez; asıl mesele, Var Eden’i bilmek v...

İman ve İtaat İman , inanç, itikad. Daha geniş perspektiften Allah’a; Meleklerine; Kitâblarına; Elçilerine/Peygamberlerine; Ba’ese = Yeniden dirilmeye, Hesap Gününe, Âhirete inanma. Dikkat ettiyseniz hepsi Allah’a bağlı, Allah’a nisbetli. İtaat , Allah’ın emir ve yasaklarına boyun eğme, O’nun yasalarına = koyduğu hükümlere = dinine uyma, O’nun Sözünü dinleme. İman var, ama itaat yoksa ne olur?!. Soru bu. “Mü’min/İnanan”, şeytan GİBİ olur!. GÖRÜNÜŞTE ÇOOOK TEHLİKELİ bi şey söylemiş oluyorum ama bunun altını dolduracağım. Şöyle : Şeytan da Allah’a inanıyordu. Allah’a Rabbim diyordu, beni Sen yarattın, diyordu.  “Halaktenî min nâr. = Beni ateşten yarattın .” (7/12); “Kâle : Rabbi fenzırnî ilâ yevm-i yüb'asûn.” = Ya Rabbi, bana (onların = insanların) tekrar diriltilecekleri güne kadar süre/mühlet ver. ” (15/36.) Bunları söyleyen şeytan. Demek ki o da kendisini Allah’ın yarattığını, Rabbinin Allah olduğunu biliyor ve yeniden dirilme gününe İNANIYOR .  O zaman sorun ne?!. = Şeytan ...

Varlık ve Uyanış : Heidegger’den Levinas’a. İslâmî Epistemolojiye Giriş : Niye/Niçin Varız?!. Özet Bu makale, insanlığın en kadim sorusu olan “niye/niçin varız ve neden buradayız?!.” sorusunu felsefî ve teolojik bir düzlemde ele almaktadır. Bu makalede batı felsefesinin ontolojik yaklaşımları (= Heidegger ve Levinas) ile İslâm düşüncesinin (özellikle tasavvufi ve Nebevî gelenek) uyanış kavramları arasındaki ontolojik ve epistemolojik makas incelenmektedir. Çalışmada, modern dünyada ölümün mekânsal ve zihinsel olarak ötelenmesiyle kurulan “küresel uyutma endüstrisi” eleştirilmekte; insanın asıl varlık sebebinin sadece bir varlık farkındalığı (= ontolojik uyanış) değil, “varlığı Var Eden’i idrak ve O’na iradî kulluk” (= teolojik uyanış) olduğu tezi temellendirilmektedir. Anahtar Kelimeler : Varlık Sebebi, Heidegger, Levinas, Vahdet-i Vücûd, Ölüm, İllüzyon, Kulluk. Giriş : Sahne ve Oyuncu Arasındaki Ontolojik Makas İnsanlık tarihi, kendi varoluşunun izini süren düşünürlerin, felsefî siste...

MÛSÂ’NIN GÖREVE HAZIRLANMASI : TUĞYANA KARŞI TAV’ANIN İNŞÂSI Bir insanın, yeryüzünün gördüğü en mutlak ve gaddar güce (Firavuna) meydan okuyabilmesi için önce kendi iç dünyasında büyük bir devrim yapması gerekir. Hz. Mûsâ’nın Peygamberlik öncesi hayatı, sıradan bir sürgünler veya talihsizlikler silsilesi değildir. Aksine; ilâhî bir el tarafından milim milim işlenen, beşerî zaafların elenip saf bir teslimiyete (tav’an) ulaşıldığı kozmik bir hazırlık sürecidir. I. DOĞUM ÖNCESİ : MUTLAK KARANLIK VE DEVLET TERÖRÜ 1. Sosyo-Politik Yapı ve Sınıfsal Kölelik Dönemin Mısır’ı, piramitlerin görkeminin arkasında insan onurunu ezen devasa bir tuğyan (azgınlık) makinesidir. Toplum iki kesin sınıfa bölünmüştür: Kıptiler : Devletin, toprağın ve hukukun yegane sahibi olan imtiyazlı elitler. İsrailoğulları : Yusuf Peygamber döneminde saygın birer vatandaş olarak Mısır’a gelen, ancak zamanla en ağır işlerde boğaz tokluğuna çalıştırılan, mülkiyet ve yaşam hakkı ellerinden alınmış köleler/paryalar sınıfı...

SİYASAL ANOMİ VE SOSYAL AFAZİ A’raftaki Çaresizlik : Umudunu Kaybeden Siyaset, Sesini Bulamayan Toplum Bir toplumun çıkmazı, yalnızca kötü yönetilmesiyle başlamaz. Asıl çıkmaz, yönetme iddiasındaki siyasal yapıların çözüm üretme kabiliyetlerini, toplumun ise bu yapılardan hesap sorabilme ve yeni bir irade oluşturabilme gücünü kaybetmesiyle derinleşir. Böyle bir durumda iki ayrı çaresizlik ortaya çıkar : Bir tarafta topluma yön vermesi, sorunlarına çözüm üretmesi ve ortak geleceğini inşâ etmesi beklenen siyaset; diğer tarafta bütün bu başarısızlıkları yaşayan, gören ve hisseden ama bunları değiştirecek ortak bir iradeye dönüştüremeyen toplum vardır. Bu iki çaresizlik birbirinden bağımsız değildir. Birbirini besler, büyütür ve sonunda karşılıklı bir çıkmaza dönüşür. I. SİYASAL ANOMİ : SİYASETİN ÖLÇÜSÜNÜ KAYBETMESİ  Anomi, toplumsal hayatı düzenleyen ortak değerlerin, normların ve ahlâkî ölçülerin bağlayıcılığını yitirmesidir. Siyasal alanda anomi, siyasetin kendisini değerlendirecek ...