BİLMEK İSTEYENLER İÇİN

BM KÜRSÜSÜNÜN METAFORİK AĞIRLIĞI Yarın Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun genel görüşmeleri başlıyor. Dünyanın dört bir yanından devlet ve hükümet başkanları, insanlığın en büyük meselelerini dünyanın en bilinen kürsülerinden birinden dile getirecek. Peki, ne olacak?!.  Belki de asıl soru budur. Çünkü BM kürsüsü yalnızca devlet başkanlarının konuştuğu bir kürsü değildir. O kürsü, söz ile güç, temsil ile gerçeklik, hukuk ile fiil, eşitlik ile egemenlik arasındaki mesafenin de sahnelendiği bir yerdir. 1. Dilin ve Sözün Müzeleştiği Yer BM kürsüsü, dünya siyasetinde sözün “en yüksek değer” addedildiği, fakat aynı zamanda sözün en hızlı eylemsizleşebildiği sahnelerden biridir. Kürsüye çıkan her lider, çoğu zaman insanlığın ortak vicdanına hitap ediyormuş gibi konuşur. Barıştan, adâletten, insan haklarından, güvenlikten, özgürlükten ve uluslararası hukuktan söz edilir. • Sözler kayda geçer. • Arşivlenir. • Dinlenir. • Alkışlanır. Fakat sonra?!. Sözün gerçek ağırlığı, kürsüden indikten ...

BİLMEK, AKLETMEK VE YAPMAK Bilgiden İmana, İmandan Amele Bilmek Her Şey Midir?! İnsan hakikati önce duyar, sonra anlamaya çalışır. Anlamak için akleder, aklettiği şeyi bilir. Fakat bütün mesele burada bitmez. Çünkü insanın bir şeyi bilmesi, o bilgiyle yaşaması aynı şey değildir. Hatta insan bazen bildiği hakikate rağmen onun gereğini yapmayabilir; daha da ileri giderek bildiği hakikati kendi arzusuna, çıkarına veya bağlılıklarına uygun biçimde değiştirebilir. Kur’an’ın bu konudaki son derece çarpıcı ifadelerinden biri Bakara sûresinin 75. âyetindedir : “... sonra onu, aklettikten sonra, bildikleri hâlde tahrif ederler.” Burada dikkat çekici olan şudur : Aklediyorlar, biliyorlar ama yine de tahrif ediyorlar. = “ ...min be’adi mâ akalûhu ve hüm ye’alemûn .” Bu âyette hem akletme hem bilme var. Demek ki problem her zaman bilgisizlik değildir. Bazen insanın problemi, bildiği hakikatin kendisinde meydana getirmesi gereken değişimin gerçekleşmemesidir. Bilgi zihne ulaşmıştır; fakat kalpte h...

ÖLÜ İNEK, ÖLÜ KALP Kur’an’ın Bakara sûresinde anlattığı inek kıssası, ilk bakışta bir cinayetin aydınlatılmasıyla ilgili görünür. Bir insan öldürülmüş, katili bilinmemiş ve insanlar bu konuda birbirleriyle çekişmeye başlamışlardır. Allah ise onlara bir inek kesmelerini emretmiştir. Onlar emri doğrudan yerine getirmek yerine ineğin niteliği hakkında tekrar tekrar soru sormuş, sonunda tarif edilen ineği bulup kesmişlerdir. Ardından Allah şöyle buyurur : “ Bir nefsi öldürmüştünüz ve onun hakkında çekişiyordunuz. Allah ise gizlemekte olduğunuzu ortaya çıkaracaktı.” (2/72) Sonra ölüye ineğin bir parçasıyla dokunulması ve Allah’ın izniyle ölünün dirilmesi anlatılır : “ İşte Allah ölüleri böyle diriltir ve size âyetlerini gösterir; umulur ki akledersiniz.” (2/73) Fakat kıssa burada bitmez. Tam tersine, asıl çarpıcı cümle bundan sonra gelir : “ Sonra bunun ardından kalpleriniz katılaştı; artık onlar taş gibi, hatta daha da katıdır.. .” (2/74) İşte burada kıssa bambaşka bir derinlik kazanır. ...

KÜRESEL ÇARK Kart Dünyası, Finansal Okyanus ve Zaruret Miktarı Bugün para yalnızca para değildir. Para; bankalar, kart ağları, ödeme kuruluşları, finansal piyasalar, varlık yönetim şirketleri, teknoloji şirketleri ve veri altyapıları üzerinden dolaşan devasa bir sistemin içinde hareket eder. Bir alışveriş yaptığımızda çoğu zaman yalnızca bir mal veya hizmet satın aldığımızı düşünürüz. Oysa o işlem; satıcıyı, bankayı, ödeme kuruluşunu, kart ağını, veri işleme sistemini ve kimi zaman daha geniş bir finansal ekosistemi harekete geçirir. Dolayısıyla mesele yalnızca “paramı hangi kartla harcıyorum” sorusu değildir. Daha temel soru şudur : “Ben hayatımı sürdürebilmek için bu devasa finansal sisteme ne ölçüde bağımlıyım?” Asıl mesele belki de burada başlıyor. KART DÜNYASI Küresel kartlı ödeme ekonomisinin büyüklüğü trilyonlarca dolarla ifade ediliyor. Örneğin Visa, 2025 mali yılında kendi ağı üzerinden 14,2 trilyon dolarlık ödeme hacmi ve toplam 16,7 trilyon dolarlık işlem hacmi bildirdi. Ayn...

BAKARA (= İNEK) Kur’an’ın en uzun sûresinin adı. Bu sûreye adını veren inekten söz edeceğim. Kur’an 2/51’de عِجْل I’clden = Buzağıdan, 2/67’de ise بَقَرَة Bakara = sığır/inekten söz eder. Sonra da bu ineğin kesilmesinden = zibhedilmesinden.  Ve “ Musa’nın ardından kavminin ziynetlerinden bir buzağıyı ilâh edinmesinden . (Bknz. 2/51-54) 2/67’de, “ Allah size bir bakara kesmenizi emrediyor .” der. Sonunda da : “ Onu kestiler; fakat bunu yapmaya neredeyse (ve mâ kâdû) yanaşmıyorlardı .” (2/71)  Soru şu : Bu inek = bakara, ilâh edindikleri buzağı mı?!. Buzağı başka, inek başka demeyin. Bugün bize göre başka ama o gün de başka mıydı?!. Klasik tefsirler de bu soruyu sormuş. Kurtubî, “neden, başka bir hayvan değil de bakara” sorusuna, bunun (bakaranın/ineğin) onların taptıkları buzağıyla aynı cinsten olması ve böylece gözlerinde büyüttükleri şeyin değerinin kırılması anlamını veren açıklamayı naklediyor.  Fakat “aynı hayvan” değil, “aynı cinsten” demek daha sağlam mı?!. Burada...

HUŞÛ’ VE HAŞYET Kalbin Hâlini Yeniden Okumak Huşû’ nedir?!. Sözlüklere bakınca “boyun eğmek”, “alçalmak”, “sakinleşmek”, “ürpermek”, “korkmak”, “Allah’ın azameti karşısında nefsini hor ve hakir görmek” gibi karşılıklarla karşılaşıyoruz. Fakat Kur’an’ın kendi kullanım alanına girdiğimizde, bunlardan bazılarını yeniden düşünmek gerekiyor. Çünkü Kur’an, hâşiîn’i över. وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ ....” = “ Şüphesiz bu, hâşiîn dışında kalanlara ağırdır .” (Bakara 2/45.) Ardından hâşiîn’i şöyle açıklar : الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ وَأَنَّهُمْ إِلَيْهِ رَاجِعُونَ “ Onlar Rableriyle karşılaşacaklarını ve O’na döneceklerini bilen/bekleyen kimselerdir.” (Bakara 2/46.) Öyleyse ilk soru şudur : Allah’ın övdüğü hâşiîn, neden “kendini değersiz gören insanlar” olsun?!. Belki de problem huşû’da değil, huşû’yu nasıl tanımladığımızdadır. 1. ÖNCE KÖKE BAKALIM : خَشَعَ Kur’an’da خشع kökü 17 defa kullanılır. Kullanım alanı dikkat çekicidir : • Kalp huşû eder, ...

DİN ADAMI KİMDİR, NEDİR?! “Din adamı” tabiri bugün bize son derece sıradan geliyor. Tıpkı “ilim adamı”, “sanat adamı”, “siyaset adamı” gibi… Bu tabirlerin önemli ölçüde işbölümü sonucunda oluştuğu söylenebilir. Çünkü herkes her işi yapamaz; insan topluluklarında uzmanlaşma kaçınılmazdır. Fakat burada önemli bir ayrım var : İşbölümü başka, hayatın bölünmesi başka. “İlim adamı”, “sanat adamı”, “siyaset adamı” gibi tabirler yalnızca uzmanlaşmayı ifade etmeyip zamanla hayatın farklı alanlara ayrılmasına da yol açabiliyor. “Din adamı” tabiri ise bu açıdan daha problemli. Çünkü İslâm’da din, hayatın diğer alanlarından ayrılmış özel bir alan değildir. Din, hayatın kendisidir. Öyleyse şu soruyu sormamız gerekiyor : İslâm’da “din adamı” diye ayrı bir insan tipi var mıdır?!. DİN ADAMI KİMDİR?! “Din adamı” denildiğinde genellikle din konusunda uzmanlaşmış kişi anlaşılır. Fakat burada uzmanlık ile meslek birbirine karıştırılmamalıdır. Din konusunda derinleşmek, Kur’an’ı, sünneti, dili, tarihi, fık...